ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ
ਜਨਮ(1863-01-19)19 ਜਨਵਰੀ 1863
ਐਰਮਸਲੇਬੇਨ, ਪ੍ਰਸ਼ੀਆ
ਮੌਤ18 ਮਈ 1941(1941-05-18) (ਉਮਰ 78)
ਬਰਲਿਨ, ਜਰਮਨੀ
ਕੌਮੀਅਤ ਜਰਮਨ
ਖੇਤਰਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਵਾਦ, ਇਤਿਹਾਸ
ਅਦਾਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬ੍ਰੇਸਲਾਉ, ਹੈਂਡਲਸੋਚਸ਼ਚਲੀ ਬਰਲਿਨ, ਫਰੀਡਰਿਚ-ਵਿਲਹੇਲਮਸ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸਲਾਹਕਾਰਗੁਸਤਵ ਵਾਨ ਸਕਮੋਲਰ
ਐਡੋਲਫ ਵੈਗਨਰ
ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਵਸੀਲੀ ਲਿਓਨਟੀਫ
ਰਿਚਰਡ ਲੋਵਨਥਾਲ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤਮੈਕਸ ਵੇਬਰ, ਕਾਰਲ ਪੋਲਾਨੀ, ਜੋਸਫ ਸ਼ਮਪੀਟਰ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ

ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ (/ˈv[unsupported input]nər ˈzɒmbɑrt/; 19 ਜਨਵਰੀ 1863 – 18 ਮਈ 1941) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ  ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੌਰਾਨ "ਯੰਗੈਸਟ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਕੂਲ" ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਯੂਰਪੀਨ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।  

ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ[ਸੋਧੋ]

Wirtschaftsleben im Zeitalter des Hochkapitalismus, 1928

ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ[ਸੋਧੋ]

ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ ਦਾ ਜਨਮ ਏਰਮਸਲੇਬੇਨ, ਹਰਜ਼ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਅਮੀਰ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਮਾਲਕ, ਐਂਟਰ ਲੂਡਵਿਗ ਸੋਮਬਰਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੀਸਾ, ਬਰਲਿਨ, ਅਤੇ ਰੋਮ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1888 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬਰਲਿਨ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਗੁਸਟਾਵ ਵਾਨ ਸਕਮੋਲਰ ਅਤੇ ਐਡੋਲਫ ਵੈਗਨਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। 

ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੋਮਬਾਰਟ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ - ਬ੍ਰੇਨ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਕੀਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਅਮਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ - ਇੱਕ ਹਟਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬ੍ਰੇਸਲਾਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਡਲਬਰਗ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਬਰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀਆਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਮਬਾਰਟ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਫਰੀਡਰਿਸ਼ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ ਜੋ ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ। ਸੋਮਬਾਰਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਪੱਕਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ" ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ,[1]ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕਈ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ।"[2]

ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, 1888 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਸੋਮਬਾਰਟ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ ਨਾਲ  ਮਿਲਕੇ  Verein für Socialpolitik[3]  (ਸੋਸ਼ਲ ਪਾਲਿਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜਰਮਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਕੜਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 

ਸੋਮਬਬਾਰਟ ਪਹਿਲੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 1896 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ Sozialismus und soziale Bewegung ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਅਤੇ ਲੋਰਨਜ਼ ਵੌਨ ਸਟੇਨ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ, ਵਧਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆ ਹਾਲਾਤ ਨੇ "ਜਨਤਾ ਲਈ ਪਿਆਰ" ਸਿਰਜਿਆ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ "ਕਮਿਊਨਿਸਟਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ" ਦੇ ਰੁਝਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਣ ਸੀ। 

1902 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦ (ਸਰਬ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਥਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਕਰਨ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਤਕ) (ਮੂਲ: Der moderne Kapitalismus (Historisch-systematische Darstellung des gesamteuropäischen Wirtschaftslebens von seinen Anfängen bis zur Gegenwart), ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ (ਉਸ ਨੇ 1916 ਵਿਚ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1927 ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਜਿਲਦ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਕੁੱਲ ਛੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਈ ਅਰਧ-ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Harris, Abram L. (1942). "Sombart and German (National) Socialism". Journal of Political Economy. 50 (6): 805–835. doi:10.1086/255964 .
  2. Werner Sombart (1896), Socialism and the Social System NY: Dutton and Sons, translated by M. Epstein, p. 87
  3. See the German WP article about the Verein, here