ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਕਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ
ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ
ਜਨਮ (1912-06-21)21 ਜੂਨ 1912
ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੀਰਾਪੁਰ
ਮੌਤ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009(2009-04-11) (ਉਮਰ 96)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ, ਅਵਾਰਾ ਮਸੀਹਾ
ਕੌਮੀਅਤ ਭਾਰਤੀ
ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਭਾਰਤ
ਕਿੱਤਾ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ, ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ
ਵਿਧਾ ਗਲਪ, ਨਾਵਲ, ਗੈਰ-ਗਲਪ, ਨਿਬੰਧ

ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ (21 ਜੂਨ 1912 – 11 ਅਪਰੈਲ 2009) ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਹਨ।

ਉਸਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1995 ਵਿੱਚ ਮਹਾਪੰਡਿਤ ਰਾਹੁਲ ਸ਼ੰਕਰਤਾਇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ।[1]

ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੀਰਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੀਰਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਹਿਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ ਜੋ ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਰਨ ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਚਲਾਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਚੌਥਾ ਦਰਜਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 18 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਤਰਫ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ, ਯਸ਼ਪਾਲ, ਜੈਨੇਂਦਰ ਅਤੇ ਅਗੇਯ ਵਰਗੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯਾਤਰੀ ਰਹੇ, ਲੇਕਿਨ ਰਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖ ਪਹਿਚਾਣ ਰਹੀ।

ਰਚਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਵਲ[ਸੋਧੋ]

  1. ਢਲਤੀ ਰਾਤ 1951
  2. ਸ੍ਵਪਨਮਈ 1956
  3. ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ 1992

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ[ਸੋਧੋ]

  1. ਸੰਘਰਸ਼ ਕੇ ਬਾਅਦ
  2. ਧਰਤੀ ਅਬ ਭੀ ਘੂਮ ਰਹੀ ਹੈ
  3. ਮੇਰਾ ਵਤਨ
  4. ਖਿਲੌਨੋ
  5. ਆਦਿ ਔਰ ਅੰਤ

ਨਾਟਕ[ਸੋਧੋ]

  1. ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ 1969

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

  1. ਆਵਾਰਾ ਮਸੀਹਾ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]