ਹੰਸਾ ਜੀਵਰਾਜ ਮਹਿਤਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
Hansa Jivraj Mehta
ਤਸਵੀਰ:HansaJivrajMehtaPic.jpg
ਜਨਮ(1897-07-03)3 ਜੁਲਾਈ 1897
ਮੌਤ4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995(1995-04-04) (ਉਮਰ 97)
ਸਾਥੀਜੀਵਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਮਹਿਤਾ
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ(s)

ਹੰਸਾ ਜੀਵਰਾਜ ਮਹਿਤਾ (3 ਜੁਲਾਈ 1897 - 4 ਅਪਰੈਲ 1995) [1] ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ, ਸਿੱਖਿਅਕ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।[2][3]

ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਹੰਸਾ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜੁਲਾਈ, 1897 ਨੂੰ ਇਕ ਨਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੌਦਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਮਨੂਭਾਈ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਵਲ ਕਰਨ ਘੇਲੋ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੰਦਸ਼ੰਕਰ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ।[1][4]

ਉਸ ਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1918 ਵਿਚ, ਉਹ 1922 ਵਿਚ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।[4] [5]

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਜੀਵਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਹੰਸਾ ਦੇ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਰਾਜ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਣ ਮਹਿਤਾ ਸੀ।[3][4]

ਕੈਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਹੰਸਾ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1932 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਬੰਬਈ ਵਿਧਾਨਿਕ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ।[2]

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ15 ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।[6] ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।[7] ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। [8][4]

ਹੰਸਾ ਨੂੰ 1926 'ਚ ਬੰਬਈ ਸਕੂਲ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1945-46 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੁਮੈਨਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਚ ਹੋਏ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੈਂਮੈਨਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਰਟਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ 1945 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1 ਫਰਵਰੀ ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ - ਐਸ ਐੱਨ ਡੀ ਟੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਕੈਂਡਰੀ ਬੋਰਡ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੱਜੀਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ[5] ਰਹੀ।

ਹੰਸਾ ਨੇ 1946 ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਪਰਮਾਣੂ ਉਪ-ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। 1947-48 ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ, ਉਹ " ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਬਰਾਬਰ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ " (ਐਲੀਨੌਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸ਼ਬਦ), ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ, ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਆਲਮੀ ਐਲਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।[9][10] ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1950 'ਚ ਹੰਸਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।[3][11]

ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਉਸ ਨੇਅਰੁਣੂ ਅਦਭੂਤ ਸਵਪਨਾ (1934), ਬਬਲਾਣਾ ਪਾਰਕਰਮੋ (1929), ਬਲਵਰਤਾਵਾਲੀ ਭਾਗ 1-2 (1926, 1929) ਸਮੇਤ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਅਰਨੀਆਕੰਦ, ਬਾਲਕੰਡਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਕੰਡ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੂਲਵਰਸ ਟ੍ਰੇਲਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਟਲੱਕ ਲੇਖੋ (1978) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ।[2][5]

ਅਵਾਰਡ[ਸੋਧੋ]

1959 ਵਿਚ ਹੰਸਾ ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[12]

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

  • ਗੁਜਰਾਤੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 Trivedi, Shraddha (2002). Gujarati Vishwakosh (Gujarati Encyclopedia). Vol. 15. Ahmedabad: Gujarati Vishwakosh Trust. p. 540. OCLC 248968453. 
  2. 2.0 2.1 2.2 Wolpert, Stanley (5 April 2001). Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi. Oxford University Press. p. 149. ISBN 9780199923922. 
  3. 3.0 3.1 3.2 Srivastava, Gouri (2006). Women Role Models: Some Eminent Women of Contemporary India. Concept Publishing Company. pp. 14–16. ISBN 9788180693366. 
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 "Hansa Jivraj Mehta: Freedom fighter, reformer; India has a lot to thank her for". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2018-01-22. Retrieved 2018-08-23. 
  5. 5.0 5.1 5.2 Chaudhari, Raghuveer; Dalal, Anila, eds. (2005). "લેખિકા-પરિચય" [Introduction of Women Writers]. વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન [20 Century Women's Writing's in Gujarati] (in ਗੁਜਰਾਤੀ) (1st ed.). New Delhi: Sahitya Akademi. p. 350. ISBN 8126020350. OCLC 70200087. 
  6. Ravichandran, Priyadarshini (13 March 2016). "The women who helped draft our constitution". Mint. Retrieved November 6, 2017. 
  7. "CADIndia". cadindia.clpr.org.in. Retrieved 2018-01-16. 
  8. "CADIndia". cadindia.clpr.org.in. Retrieved 2018-01-16. 
  9. Jain, Devaki (2005). Women, Development and the UN. Bloomington: Indiana University Press. p. 20. 
  10. http://www.un.int/india/india%20&%20un/humanrights.pdf Archived 12 January 2014 at the Wayback Machine.
  11. Dhanoa, Belinder (1997). Contemporary art in Baroda. Tulika. p. 267. ISBN 9788185229041. 
  12. "Hansa Jivraj Mehta". Praful Thakkar's Thematic Gallery of Indian Autographs. Retrieved 19 June 2016.