ਅਲਾਹਾਬਾਦ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਅਲਾਹਾਬਾਦ
ਇਲਾਹਾਬਾਦ
ਮਹਾਂਨਗਰ
ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ
ਰਾਜਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਅਲਾਹਾਬਾਦ
ਸਰਕਾਰ
 • ਕਿਸਮਮਹਾਂਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ
 • ਬਾਡੀਅਲਾਹਾਬਾਦ ਮਹਾਂਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ
ਖੇਤਰ
 • Total365 km2 (141 sq mi)
ਉਚਾਈ98 m (322 ft)
ਅਬਾਦੀ (2020-2011 hybrid)[1]
 • ਕੁੱਲ1,536,218
 • ਘਣਤਾ4,200/km2 (11,000/sq mi)
ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
 • ਸਰਕਾਰੀਹਿੰਦੀ[2]
ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ (UTC+5:30)
ਪਿੰਨ ਕੋਡ211001–211018
ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ+91-532
ਵਾਹਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪਲੇਟਯੂਪੀ-70
ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ852 /1000
ਵੈੱਬਸਾਈਟprayagraj.nic.in

ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ।[3][4][5][6] ਇਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ-ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ 13ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 36ਵਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀ 1.53 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ।[1][7][8][9] 2011 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 40ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[10][11]ਇਲਾਹਾਬਾਦ, 2016 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ (ਨੋਇਡਾ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।[12]ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ "ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ"।[13] ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸਾਂਬੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਕੁਰੂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੋਸਾਂਬੀ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਬ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।[14]

ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਬਦ ਅਲ-ਕਾਦਿਰ ਬਦਾਯੂਨੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਬਾਸ ਜਾਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[15][16] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1584 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਲਾਹਬਾਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[17] 1580 ਵਿੱਚ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ "ਇਲਾਹਾਬਾਸ ਦਾ ਸੁਬਾ" ਬਣਾਇਆ।[18] 1600 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਇਸਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।[19] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1604 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾ।[20]

1835 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1833 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੇਡੇਡ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਟ ਬਣ ਗਈ।[21] ਇਲਾਹਾਬਾਦ 1858 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।[22] ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 1902 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।[22][23] ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਰਹੇ।[24]

ਦੱਖਣੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ 365 km2 (141 sq mi) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।[1]ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਈ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਲਜ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਮੈਰਾਥਨ ਸਮੇਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮਦਨ ਹੁਣ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[25]

ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਸਥਾਨ" (ਪ੍ਰਾ-, "ਅੱਗੇ-" + ਯਜ-, "ਬਲੀਦਾਨ ਕਰਨਾ")।[26] ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀਦਾਨ (ਯੱਗ) ਕੀਤਾ ਸੀ।[27][28]

ਪ੍ਰਯਾਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਰਥ "ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ" ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਲਈ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਨਦੀ, ਅਦਿੱਖ ਸਰਸਵਤੀ, ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸੰਗਮ (ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਮ) ਸੰਗਮ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਹੈ।

ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: Prayāgarāja), ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਪੰਜ ਪ੍ਰਯਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ", ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਗਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ।[29]

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ 1575 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1584 ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਸ ਜਾਂ "ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਕਿਆਸਅਰਾਈਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲਹਾਬਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਲੋਕ [ਕੌਣ?] ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਲਹਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਅਲਹਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[17] ਜੇਮਜ਼ ਫੋਰਬਸ ਦੇ 1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸ਼ੈਵਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਾਂ "ਰੱਬ ਦਾ ਨਿਵਾਸ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਨਾਮ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਿੱਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਲਾਹਬਾਸ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਲਾਹਾ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਲੀਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪ੍ਰਦੀਪ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਮ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ("ਇਲਾਹਾ") ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ("ਅੱਲ੍ਹਾ") ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[16]

ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 1992 ਵਿੱਚ, ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ ਜੋ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ। ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦਾ ਅੰਤ ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਆਦਿਤਿਆਨਾਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[30][31]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Prayagraj City
  2. "52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India" (PDF). nclm.nic.in. Ministry of Minority Affairs. Archived from the original (PDF) on 25 May 2017. Retrieved 20 December 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  3. "Metropolitan Cities of India" (PDF). cpcb.nic.in. Archived from the original (PDF) on 23 September 2015. Retrieved 22 December 2020. 
  4. "Guidelines for Identifying Census Centres by Reserve Bank of India". Reserve Bank of India (RBI Central Board, Government of India). https://m.rbi.org.in//scripts/bs_viewcontent.aspx?Id=2035. Retrieved on 21 ਮਾਰਚ 2018. 
  5. "Six cities to get metropolitan status". The Times of India. 20 October 2006. Archived from the original on 13 April 2021. Retrieved 8 August 2020.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
    The other five cities were: Agra, Kanpur (Cawnpore), Lucknow, Meerut, and Varanasi (Benares).
  6. "Urban Scenario by Ministry of Housing and Urban Affairs". MoHUA Government of India (Ministry of Housing and Urban Affairs, Government of India). https://mohua.gov.in/cms/number-of-cities--towns-by-city-size-class.php. Retrieved on 21 ਮਾਰਚ 2018. 
  7. "Slum Free City Plan of Action - Allahabad". Regional Centre for Urban and Environmental Studies (Ministry of Urban Development, Government of India): 14. http://www.mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/19UP_Allahabad_sfcp-min.pdf. Retrieved on 14 ਜੂਨ 2019. 
  8. "Allahabad City Population Census 2011 | Uttar Pradesh". Census2011.co.in. Archived from the original on 17 May 2014. Retrieved 26 May 2014.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  9. "Allahabad Metropolitan Urban Region Population 2011 Census". Census2011.co.in. Archived from the original on 18 May 2014. Retrieved 26 May 2014.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  10. "The world's fastest growing cities and urban areas from 2006 to 2020". City Mayors Statistics. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 11 February 2014.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  11. "10 Twin Towns and Sister Cities of Indian States". walkthroughindia.com. Archived from the original on 9 January 2014. Retrieved 9 January 2014.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  12. "Liveability Index". Institute for Competitiveness, India. Archived from the original on 12 September 2015. Retrieved 1 August 2015.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  13. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named sangam
  14. Pletcher, Kenneth (15 August 2010). The Geography of India: Sacred and Historic Places. The Rosen Publishing Group. p. 128. ISBN 978-1-61530-142-3. Archived from the original on 15 November 2018. Retrieved 21 March 2014.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  15. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Ujagir
  16. 16.0 16.1 Kama Maclean (2008). Pilgrimage and Power: The Kumbh Mela in Allahabad, 1765–1954. Oxford University Press. p. 67. ISBN 9780195338942. Archived from the original on 19 August 2021. Retrieved 4 April 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  17. 17.0 17.1 University of Allahabad Studies. University of Allahabad. 1962. p. 8. 
  18. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Surendra
  19. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Eraly
  20. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Richards
  21. H.S. Bhatia (2008). Military History of British India: 1607–1947. Deep and Deep Publications'. p. 97. ISBN 978-81-8450-079-0. Archived from the original on 15 November 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  22. 22.0 22.1 Ashutosh Joshi (1 January 2008). Town Planning Regeneration of Cities. New India Publishing. p. 237. ISBN 978-81-89422-82-0. Archived from the original on 15 November 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  23. Kerry Ward (2009). Networks of Empire: Forced Migration in the Dutch East India Company. Cambridge University Press. p. 340. ISBN 978-0-521-88586-7. Archived from the original on 23 May 2013.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  24. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Desai1986
  25. Mani, Rajiv (10 February 2011). "City generates 5,34,760 kg domestic waste daily". The Times of India. Archived from the original on 18 December 2015. Retrieved 29 August 2015.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  26. Monier-Williams, Monier. "A Sanskrit–English Dictionary". www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de. Archived from the original on 19 August 2021. Retrieved 18 April 2020.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  27. India Today Web Desk (15 October 2018). "Yogi Adityanath takes Allahabad to Prayagraj after 443 years: A recap of History". India Today. Archived from the original on 13 February 2019. Retrieved 12 February 2019.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  28. टाइम्स नाउ डिजिटल (16 October 2018). "क्या है प्रयागराज का मतलब? सृष्टि की रचना के बाद जहां ब्रह्मा ने सबसे पहले संपन्न किया था यज्ञ". Times Now (ਹਿੰਦੀ). Archived from the original on 13 February 2019. Retrieved 12 February 2019.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  29. Akrita Reyar (17 October 2018). "What does 'Prayagraj' actually mean?". Times Now. Archived from the original on 13 February 2019. Retrieved 12 February 2019.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  30. "Allahabad to Prayagraj: UP cabinet okays name change". India Today (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Archived from the original on 16 October 2018. Retrieved 16 October 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  31. "UP Government Issues Notification Renaming Allahabad To Prayagraj". NDTV.com. Archived from the original on 21 October 2018. Retrieved 24 October 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)