ਕਰੇਲਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਕਰੇਲਾ
Momordica charantia Blanco2.357.png
ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਜਗਤ: Plantae
(unranked): Angiosperms
(unranked): Eudicots
(unranked): Rosids
ਤਬਕਾ: Cucurbitales
ਪਰਿਵਾਰ: Cucurbitaceae
ਜਿਣਸ: Momordica
ਪ੍ਰਜਾਤੀ: M. charantia
Binomial name
ਕਰੇਲਾ (ਮੋਮੋਰਡਰਿਕਾ ਚਾਰੰਟੀਆ)

ਮੋਮੋਰਡਰਿਕਾ ਚਾਰੰਟੀਆ, (ਇੰਗ: Momordica charantia; Bitter Gourd) ਜਿਸਨੂੰ "ਕਰੇਲਾ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, Cucurbitaceae ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਯੁਕਤ ਵਾਈਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਫਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਕਰੇਲੇ (Bitter gourd) ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਾਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ: kaipakka (കിയാപാക്ക്ക) ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਚ, kakarakaya (కాకరకాయ) ਤੇਲਗੂ ਵਿਚ, Hāgala (ಹಾಗಲ) ਕੰਨੜ ਵਿਚ, pākal (பாகல்) ਤਾਮਿਲ ਚ and karela (करेला and كاريلا) or kareli (करेली and کریلی) ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ. ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ uchche (ਉਚੇਈ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਇਕਾ ਦੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਸਪਰਸੀਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ ਇਸ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਕਾਜੇਟਾਨ ਮੈਲਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਆਨਾ ਵਿਚ ਪੌਦਾ ਨੂੰ ਕੋਰੀਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਮਪਾਲਯਾ ਜਾਂ ਐਮਰਗੋਸੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰੇਲਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਅਤੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਸੋਈ ਵਰਤੋ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹਾ ਹਰਾ ਕਰੇਲਾ (ਮੂਹਰੇ) ਅਤੇ ਓਕੀਨਾਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ - ਗੋਈਆ ਚੰਨਪੁਰੁ (ਪਿੱਛੇ)।
ਕਰੇਲੇ 
(ਉਬਾਲੇ, ਸੁੱਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਨਮਕ ਤੋਂ)
ਹਰੇਕ 100 g (3.5 oz) ਵਿਚਲੇ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਗੁਣ
ਊਰਜਾ 79 kJ (19 kcal)
4.32 g
ਸ਼ੱਕਰਾਂ 1.95 g
Dietary fiber 2 g
0.18 g
0.84 g
ਵਿਟਾਮਿਨ
ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ
(1%)
6 μg
(1%)
68 μg
1323 μg
[[ਥਿਆਮਾਈਨ(B1)]]
(4%)
0.051 mg
[[ਰਿਬੋਫਲਾਵਿਨ (B2)]]
(4%)
0.053 mg
[[ਨਿਆਸਿਨ (B3)]]
(2%)
0.28 mg
line-height:1.1em
(4%)
0.193 mg
[[ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ 6]]
(3%)
0.041 mg
[[ਫਿਲਿਕ ਤੇਜ਼ਾਬ (B9)]]
(13%)
51 μg
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ
(40%)
33 mg
ਵਿਟਾਮਿਨ ਈ
(1%)
0.14 mg
ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ
(5%)
4.8 μg
ਥੁੜ੍ਹ-ਮਾਤਰੀ ਧਾਤਾਂ
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ
(1%)
9 mg
ਲੋਹਾ
(3%)
0.38 mg
ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ
(5%)
16 mg
ਮੈਂਗਨੀਜ਼
(4%)
0.086 mg
ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ
(5%)
36 mg
ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ
(7%)
319 mg
ਸੋਡੀਅਮ
(0%)
6 mg
ਜਿਸਤ
(8%)
0.77 mg
ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ
ਪਾਣੀ 93.95 g

ਫ਼ੀਸਦੀਆਂ ਦਾ ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਬਾਲਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: ਯੂ.ਐੱਸ.ਡੀ.ਏ. ਖੁ਼ਰਾਕੀ ਤੱਤ ਡਾਟਾਬੇਸ
ਕਰੇਲ਼ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰੇ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਕੋਮਲ ਤਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਗਰੀਨ ਪੜਾਅ ਤੇ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਰੇਲਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੜਵਾਹਟ ਭਰਨ ਲਈ ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਸਾਲੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰੇਲੇ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਨਰਮ ਡਰਿੰਕ।
ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਰੇਲੇ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼।

ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ[ਸੋਧੋ]

ਲਾਭ[ਸੋਧੋ]

ਕਰੇਲੇ ਹਿੰਦੂ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਹਰਬਲ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰੇਲਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਲੀਪੀਪਾਈਡ-ਪੀ, ਇੱਕ ਇਨਸੁਲਿਨ ਐਨਕਲੋਪ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੰਘ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ, ਸਫੇਨਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਟ, ਲੈਕੇਟਿਵ, ਰੋਗਨਾਸ਼ਕ, ਐਮਐਟਿਕ, ਐਂਥਮੈਨਟਿਕ ਏਜੰਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਜ਼ਖ਼ਮ, ਅਲਸਰ, ਗੂੰਟ, ਅਤੇ ਰਾਇਮੈਟਿਜ਼ਮ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰੇਲੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਸ਼ੂਗਰ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਐਚਆਈਵੀ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਦੇ ਇਲਾਜ, ਅਤੇ ਲਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲਈ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੰਭਾਵੀ ਕਲੀਨੀਕਲ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, "ਇਸਦੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ"।

ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ[ਸੋਧੋ]

ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਦਸਤ, ਪੇਟ ਦਰਦ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਹਾਈਪੋਗਲਾਈਸੀਮੀਆ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ। ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਹੱਲ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਰਭ[ਸੋਧੋ]

ਗਰਭਸਥ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਰੇਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੂਨ ਵਗਣ, ਸੁੰਗੜਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੈਲਰੀ[ਸੋਧੋ]

ਪੌਦਾ[ਸੋਧੋ]

ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]