ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਨਰ ਨਾਰਾਇਣ
NarNarayan-Kalupur.jpg
ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਨਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਰੂਪ
ਦੇਵਨਾਗਰੀनर-नारायण
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪਾਂਤਰਨnara-nārāyaṇa
ਇਲਹਾਕਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ
ਜਗ੍ਹਾਬਦਰੀਨਾਥ


ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नर-नारायण) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਜੋੜਾ ਹੈ। ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[1] ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋੜਾ ਬਦਰੀਨਾਥ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਦਰ ਹੈ।

ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਜੋੜੇ ਦੀ ਅਕਸਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲੂਪੁਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਰਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਉਤਪੱਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਰ, ਦੇਵਗੜ੍ਹ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ.

"ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ" ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ। ਨਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਰਦ ਹੋਂਦ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਰ "ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ"; ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ देवौ, षी, तापसौ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਾ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਨਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ- ਮਹਾਭਾਰਤ, ਹਰਿਵਮਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ" ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ।[2] ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਨਾਰਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।

ਚਿੱਤਰਣ[ਸੋਧੋ]

ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਹਥਿਆਰਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਦਾ, ਇੱਕ ਡਿਸਕਸ, ਇੱਕ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 18-19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਫ੍ਰੀਰ ਸੈਕਲਰ ਗੈਲਰੀ ।

ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,[3] ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[4]

ਬਦਰੀਨਾਥ[ਸੋਧੋ]

ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਉਥੇ ਬਦਰੀਕਸ਼੍ਰਮ (ਬਦਰੀਨਾਥ) ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ), ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਿਤ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Twin incarnation of the Lord". The Hindu (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2015-09-27. ISSN 0971-751X. Retrieved 2021-06-28. 
  2. [1][2]
  3. "The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Section I". www.sacred-texts.com. Retrieved 2021-01-11. 
  4. Vijnanananda 2004, p. 250