ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ
ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ
ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜਨਮ(1936-10-15)15 ਅਕਤੂਬਰ 1936
ਲਾਇਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ
(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ], ਪਾਕਿਸਤਾਨ) </ ਛੋਟੇ >
ਮੌਤ27 ਅਕਤੂਬਰ 2018(2018-10-27) (ਉਮਰ 82)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
ਕੌਮੀਅਤਭਾਰਤੀ
ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
ਅਲਮਾ ਮਾਤਰਕਿਰੋਰੀ ਮੱਲ ਕਾਲਜ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ (15 ਅਕਤੂਬਰ 1936 - 27 ਅਕਤੂਬਰ 2018), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਜੋ 1993 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।[1][2][3] ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਯੇਂਸੇਵਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਖੁਰਾਣਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1936 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ) (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਐਸ ਡੀ ਖੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।[4] ਖੁਰਾਨਾ ਸਿਰਫ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕਲੋਨੀ ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।[5] ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਕਿਰੋਰੀ ਮਾਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[6]

ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ[ਸੋਧੋ]

ਖੁਰਾਣਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।[5] ਉਹ 1959 ਵਿਚ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 1960 ਵਿਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।

ਜਨ ਸੰਘ[ਸੋਧੋ]

ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ, ਖੁਰਾਣਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀ ਜੀ ਡੀ ਏ ਵੀ (ਸ਼ਾਮ) ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ।[5][7] ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ, ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1980 ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਖੁਰਾਣਾ 1965 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੀਫ਼ ਵ੍ਹਿਪ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।

ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਉਭਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ 'ਦਿਲੀ ਕਾ ਸ਼ੇਰ' (ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸ਼ੇਰ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।[8]

ਉਹ 1993 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1960 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਦੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਨਵਰੀ 1999 ਵਿਚ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਰਟੀ 'ਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਈਸਾਈਆਂ' ਤੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਸਮੂਹ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[9] ਉਸਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2004 ਤੋਂ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਤੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 20 ਅਗਸਤ 2005 ਨੂੰ, ਖੁਰਾਨਾ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਅਸਹਿਜਤਾ ਜਤਾਉਣ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਸਤੰਬਰ 2005 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਟਿਪਣੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 19 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ, ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਆਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੋਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਗਵੇਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉਮਾ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏਗਾ।[10] ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਭਾਜਪਾ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ[ਸੋਧੋ]

ਖੁਰਾਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜ ਖੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਬੇਟੇ ਵਿਮਲ ਦੀ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[11] ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, 11 ਵਜੇ ( ਆਈਐਸਟੀ ) 27 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਖੁਰਾਣਾ ਦੀ ਉਮਰ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ, ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹੇਮਰੇਜ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਸੀ।[12]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Ex-Delhi CM Khurana passes away at 83". Business Standard India. Business Standard. 28 October 2018. Retrieved 28 October 2018. 
  2. "Madan Lal Khurana". The Times of India. 28 December 2002. Retrieved 28 October 2018. 
  3. "Former Delhi CM Madan Lal Khurana passes away .". Alok K N Mishra. The Times of India. 28 October 2018. Retrieved 28 October 2018. 
  4. "Former Governor of Rajasthan". 
  5. 5.0 5.1 5.2 "The Lion in Winter". 
  6. http://www1.timesofindia.indiatimes.com/articleshow/496455.cms[ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ]
  7. Szri (6 October 2008). "Good Read: India - Delhi's next CM?". 
  8. "नहीं रहे मदनलाल खुराना: भाजपा जिन्हें 'दिल्ली का शेर' कहती थी". BBC News Hindi. 28 October 2018. Retrieved 28 October 2018. 
  9. "Indian minister resigns". BBC. 30 January 1999. Retrieved 10 March 2018. 
  10. "Another suspension as Khurana goes Uma's way". The Times of India. 19 March 2006. 
  11. "Madan Lal Khurana's son passes away". The Hindu (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 18 August 2018. Retrieved 28 October 2018. 
  12. "Former Delhi CM Madan Lal Khurana passes away at 82". Mint. 28 October 2018. Retrieved 28 October 2018.