ਲੁਧਿਆਣਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਲੁਧਿਆਣਾ
ਸ਼ਹਿਰ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣ ਸਾਹਿਬ, ਘੰਟਾ ਘਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬਘਰ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਵਨ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰ
ਪੰਜਾਬ
ਲੁਧਿਆਣਾ
30°55′N 75°51′E / 30.91°N 75.85°E / 30.91; 75.85ਕੋਰਡੀਨੇਸ਼ਨ: 30°55′N 75°51′E / 30.91°N 75.85°E / 30.91; 75.85
ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ
ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਆਬਾਦੀ (2010)
 • ਕੁੱਲ 17,40,249
 • ਸੰਘਣਾਪਣ /ਕਿ.ਮੀ. (/ਵਰਗ ਮੀਲ)
ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
 • ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੰਜਾਬੀ
ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ IST (UTC+5:30)
ਪਿੰਨ ਕਈ
ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ 91-161-XXX XXXX
Vehicle registration PB 10
Website http://www.ludhiana.nic.in/

ਲੁਧਿਆਣਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਹੈ। ਇਹ 2011 ਵਿੱਚ 1,613,878 ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਕਾਰਨ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਚੋਖੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਕਰੀਬ 310 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐੱਨ. ਆਰ. ਆਈ. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਅਬਾਦੀ ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਰਸਿਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੋਹਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੀ. ਐਮ. ਡਬਲਿਊ. ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1]

ਭੂਗੋਲ[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣਾ 244 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ 30°54′N 75°51′E / 30.9°N 75.85°E / 30.9; 75.85.[2] ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਪੀਲੇ ਸੈਂਡਸਟੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੀਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪੇੜ ਕਿੱਕਰ ਹੈ।

ਮੌਸਮ[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣਾ ਗਰਮੀ,ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਔਸਤ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਖਾ 730 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ । ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਰਜਾ ਹਰਾਰਤ (ਤਾਪਮਾਨ) 50 °C (122 °F), ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 0 °C (32 °F) ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੌਸਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖ਼ੁਸ਼ਕ, ਪਰ ਮਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਿਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ 13 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ 'ਲੁਧਿਆਣਵੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 95 ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 1 ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ, ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਬਖੂਬੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਨਸੰਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਡਾਟਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ 1,61,8,879 ਦੀ ਆਬਾਦੀ[3] ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 82,50 ਫੀਸਦੀ ਸੀ.[4] ਜਿਸ ਵਿੱਚ 950.123 ਲੜਕੇ ਅਤੇ 743.530 ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ।

Religion in Ludhiana city[5]
Religion Percent
Hinduism
  
65.96%
Sikhism
  
28.75%
Islam
  
2.81%
Christianity
  
0.68%
Others
  
1.70%

ਸਿੱਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

ਜਨਰਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਆਈਲੈਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਬਤ ਸੰਸਥਾਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਪੱਖੋਵਾਲ ਰੋਡ 'ਵਿੱਚ ਹਨ ।

ਸਕੂਲ[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ 398.770 ਵਿਦਿਆਰਥੀ, 361 ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ, 367 ਉੱਚ, 322 ਮੱਧ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ 1129 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਨ । ਇਹ ਸਕੂਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ ਵਰਧਮਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, BVM ਸਕੂਲ, ਰਿਆਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਹਨ ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣਾ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਘਰ ਹੈ । ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵੈਟਰਨਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਗਡਵਾਸੂ) ਨੂੰ ਅੱਪਗਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਮੈਡੀਕਲ[ਸੋਧੋ]

ਮਸੀਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । 1894 ਦਯਾਨੰਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਡਾ: ਡਮੇ ਈਡਥ ਮਰਿਯਮ ਭੂਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇਕ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ । ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ । ਇਹ ਕਾਲਜ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ।

ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ।[6] ਇਹ ਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ।[7]

ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੋਰਸ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬੈਚਲਰ ਕੋਰਸ, ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ATHM), ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੈਚਲਰ (ਬੀਸੀਏ), ਅਤੇ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਬੈਚਲਰ (B.Com ) ਕੋਰਸ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਏ ਇਲਾਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਵੇ ਕਿ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ (ਯੂ ਬੀ), ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੇਤਰੀ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਕਾਲਜ (PCTE) ਇਹ ਕੋਰਸ ਦੋਨੋ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੂਰਾ-ਟਾਈਮ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀ.ਏ.ਯੂ.), ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (SACCM) ਅਤੇ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸ੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ ਕਾਲਜ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਾਲਜ ਹਨ ।

ਆਵਾਜਾਈ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਕਾਨਪੁਰ, ਜੈਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੜਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ । ਦਿੱਲੀ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮਾਰਗ ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਹੈ ।

ਰੇਲ ਮਾਰਗ'[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣਾ ਕਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ - ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੈ । ਜਲੰਧਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਧੂਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ ।

ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ[ਸੋਧੋ]

ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ (3.1 ਮੀਲ) ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ । ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 130 ਏਕੜ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।[8]

ਵਣਜ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੂੰ 2009 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ।[9] ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਯੂਨਿਟ ਹਨ ।[10] ਕੱਪੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਇਕਲ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ । ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ । ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[11]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Mercs and Ludhiana - it's all in the DNA!". Hindustan Times-Business Page. 26-August-2007.  Check date values in: |date= (help)
  2. "Falling Rain Genomics, Inc – Ludhiana". fallingrain.com. 
  3. "Area and Population". ludhiana.nic.in. Retrieved 2016-03-04. 
  4. "Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above" (PDF). Provisional Population Totals, Census of India 2011. Retrieved 7 July 2012. 
  5. http://www.census2011.co.in/data/town/800196-ludhiana-punjab.html
  6. "R&D Polytechnic College". Retrieved 27 July 2015. 
  7. "www.bsrdindia.com". Retrieved 27 July 2015. 
  8. http://www.aai.aero/allAirports/ludhiana.jsp Airport website
  9. "Doing Business in India 2009". World Bank. Retrieved 8 June 2010. 
  10. Entrepreneurship in India's small-scale industries. Richard P. Taub, Doris L. Taub
  11. "India's Manchester". BBC. 28 February 2006.