ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾਜੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਨੂੰ ਸੁਸਾਨੀ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਜੈਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।[1] ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੈਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।[2][3]

ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾ
ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ
Suswani Mata Mandir Morkhana 4.jpg
ਮੋਰਖਾਨਾ ਵਿਖੇ ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾਜੀ
ਦੇਵਨਾਗਰੀसुसवाणी मां
Affiliationਨੌਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੋਤਰਾਂ ਓਸਵਾਲ, ਮਹਾਜਨ ਸਮੇਤ ਡੂਗਰ, ਸੁਰਾਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਖਲਾ]] ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ
ਹਥਿਆਰਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ
Mountਸ਼ੇਰ
ਤਿਉਹਾਰਨਵਰਾਤਰੀ
ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾਜੀ ਮੰਦਿਰ, ਮੋਰਖਾਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਸੁਸਵਾਨੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।

ਮੰਦਰ[ਸੋਧੋ]

ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੋਰਖਾਨਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।[4][5] ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ[6][6][7][7] ਵਿਕਰਮ ਸੰਵੰਤ 1229 (ਸਾਲ 1173–74 AD ਈ.) ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੰਦਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।[8][9] ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੰਤਕਥਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਚਿਮਟਾ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਕਰੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।[10][11] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਵਿਕਰਮ ਸੰਮਤ 1573 (ਸਾਲ 1518 ਈ.) ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਨਾ ਹੇਮਾ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨਾਥਨੀ ਜੈਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸੁਰਾਣਾ,[12] ਦੁੱਗਰ ਅਤੇ ਸਾਂਖਲਾ ਉਪ-ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਜੈਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1][13] ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜੈਨ, ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਸ਼ਕਤ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[14][15]

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰ[ਸੋਧੋ]

ਮੋਰਖਾਨਾ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਿਰ ਨਾਗੌਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ), ਜੋਧਪੁਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ), ਰਾਜਰਹਟ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ), ਵਿੱਲੂਪੁਰਮ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ), ਐਟੀਬੇਲੇ (ਕਰਨਾਟਕ), ਅੰਦਰਸੂਲ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ), ਕੰਵਲਿਆਸ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਵਿਖੇ ਹਨ।[16]

ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ[ਸੋਧੋ]

ਵੈੱਬਸਾਈਟ[ਸੋਧੋ]

Shri Suswani Mataji Morkhana Trust, Bikaner

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]

Shri Suswani Mataji Temples in India

Shri Suswani Mataji Bhajans

Shri Suswani Mataji Bhajan Playlist

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 Singh, Chandramani; Mayaram, Arvind; Gupta, Rekha; Jagadhari, Akshaya (2002). Protected Monuments Of Rajasthan (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Jawahar Kala Kendra. pp. 127,355. ISBN 9788186782606. Retrieved 8 March 2019. 
  2. Babb, Lawrence A.; Cort, John E.; Meister, Michael W. (2008). Desert Temples: Sacred Centers of Rajasthan in Historical, Art-historical, and Social Context (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Rawat Publications. ISBN 9788131601068. 
  3. Jain, Chhotelal; Banerjee, Satya Ranjan (1982). Chhotelal Jain's Jaina Bibliography (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Vir Sewa Mandir. 
  4. Singh, Rajvi Amar (1992). Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Rajvi Amar Singh. 
  5. "Shri Suswani Mata Morkhana Dham". Google Maps (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2019-03-12. 
  6. 6.0 6.1 JAIN, DR A. N. UPADHYE & DR H. L. (1963). JAINISM IN RAJASTHAN (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). p. 134. 
  7. 7.0 7.1 Journal & Proceedings of the Asiatic Society of Bengal (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Asiatic Society. 1917. 
  8. India, Archaeological Survey of; Marshall, Sir John Hubert (1973). Annual Report (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Office of the Superintendent of Government Printing. pp. 21,37. Retrieved 8 March 2019. 
  9. People, India Parliament House of the; Sabha, India Parliament Lok (2005-08-18). Lok Sabha Debates (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Lok Sabha Secretariat. 
  10. Somānī, Rāmavallabha (1996). Temples of Rajasthan (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Publication Scheme. p. 112. ISBN 9788185263878. 
  11. Āpaṇī dharatī, āpaṇā loga: Bīkānera rī dharatī ara uṇa rā sapūta (in ਹਿੰਦੀ). Mimajhara. 1995. 
  12. History of Oswals (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Panchshil Publications. ISBN 9788192373027. 
  13. Bhattacharyya, Narendra Nath (1996). History of the Śākta Religion (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Limited. p. 150. ISBN 9788121507134. Retrieved 8 March 2019. 
  14. People, India Parliament House of the (2008). Parliamentary Debates: Official Report (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Lok Sabha Secretariat. p. 251. Retrieved 8 March 2019. 
  15. Press, Digital. GK General Knowledge Rajasthan RPSC Previous year questions: Digital Press (in ਹਿੰਦੀ). by DIGITAL PRESS. 
  16. Rishab Dugar Jain. ""Shri Suswani Mata ji Temples"". "Shri Suswani Mata ji Temples" (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2019-03-12.