ਹੰਪੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਹੰਪੀ ਵਿਖੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ
Hampi virupaksha temple.jpg
ਸਥਿਤੀਬੱਲਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ
ਸ਼ਾਮਲਵੀਰੂਪਕਸ਼ ਮੰਦਰ
CriteriaCultural: i, iii, iv
ਹਵਾਲਾ241
ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਫਰਮਾ:If first display both
Endangered1999–2006
ਖੇਤਰਫਲ4,187.24 ha
Buffer zone19,453.62 ha
WebsiteArchaeological Survey of India - Hampi
Coordinates15°20′04″N 76°27′44″E / 15.33444°N 76.46222°E / 15.33444; 76.46222
ਹੰਪੀ is located in Earth
ਹੰਪੀ
ਹੰਪੀ (Earth)

ਹੰਪੀ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬ-ਕੇਂਦਰੀ ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।[1] ਇਹ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਇਤਿਹਾਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਰਾਜ ਹੰਪੀ ਤੁੰਗਭਦਰ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਿਰ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਨ। 1500 ਸੀਈ ਤੱਕ, ਹੰਪੀ-ਵਿਜੇਨਗਾਰਾ ਬੀਜਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੱਧਯੁੱਗੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸੀ ਜੋ ਪਰਸੀਆ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।[2][3] ਵਿਜਯਨਗਾਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰ ਗਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 1565 ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ, ਚਕਨਾਚੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੰਪੀ ਖੰਡਰਾਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।[4] [5][6]

ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਹੋਸਪੇਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਹੰਪੀ ਦੇ ਖੰਡਰ 4,100 ਹੈਕਟੇਅਰs (16 sq mi) ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦੇ 1,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਚੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ "ਸਧਾਰਣ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਗ੍ਹਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਕਿਲ੍ਹੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮੰਦਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ, ਹਾਲ, ਮੰਡਪ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਢਾਂਚੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[7] ਹੰਪੀ ਵਿਚ ਵਿਜਯਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ; ਅਸ਼ੋਕਨ ਉਪ- ਲਿਖਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਪੰਪਾ ਦੇਵੀ ਤੀਰਥ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[4][8] ਹੰਪੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਵੀਰੂਪਕਸ਼ ਮੰਦਰ, ਇਕ ਸਰਗਰਮ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾ -ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੱਠ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।[5][9]

ਟਿਕਾਣਾ[ਸੋਧੋ]

ਹੰਪੀ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

ਹੰਪੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁੰਗਭਦਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ 376 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (234 ਮੀਲ), ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ 385 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (239 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਬੇਲਗਾਮ ਤੋਂ 266 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (165 ਮੀਲ) 'ਤੇ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੋਸਪੀਟ (ਹੋਸਪੇਟ) ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (20 ਮੀਲ) ਤੇ ਤੋਰਨਾਗੱਲੂ ਦੇ ਜਿੰਦਲ ਵਿਖੇ ਜਿਸਦਾ ਸੰਪਰਕ ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਾਲ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਬੱਸ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੰਪੀ ਨੂੰ ਗੋਆ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।[10] ਇਹ ਬਾਦਾਮੀ ਅਤੇ ਆਈਹੋਲੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ 140 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (87 ਮੀਲ) ਹੈ।[10][11]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Group of Monuments at Hampi". World Heritage. Retrieved 20 December 2006. 
  2. Michael C. Howard (2011). Transnationalism and Society: An Introduction. McFarland. pp. 77–78. ISBN 978-0-7864-8625-0. 
  3. Nicholas F. Gier (2014). The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective. Lexington. pp. 11–14. ISBN 978-0-7391-9223-8. , Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."
  4. 4.0 4.1 Anila Verghese 2002
  5. 5.0 5.1 Fritz & Michell 2016
  6. Lycett, Mark T.; Morrison, Kathleen D. (2013). "The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1". Journal of the Economic and Social History of the Orient. 56 (3): 433–470. doi:10.1163/15685209-12341314. 
  7. Group of Monuments at Hampi, UNESCO
  8. John M. Fritz; George Michell; Clare Arni (2001). New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara. Marg Publications. pp. 1–7. ISBN 978-81-85026-53-4. 
  9. Joan-Pau Rubiés (2002). Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625. Cambridge University Press. pp. 234–236. ISBN 978-0-521-52613-5. 
  10. 10.0 10.1 Fritz & Michell 2016.
  11. Anila Verghese 2002.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]