ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ
ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਸੀ ਐੱਚ ਡੀ
VSD image.jpg
ਵੈਂਟ੍ਰਿਕੂਲਰ ਸੈਪਟਲ ਨੁਕਸ (ਸੱਜੇ) ਲਈ ਦੋ ਆਮ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਿਲ ਦੀ ਆਮ ਬਣਤਰ (ਖੱਬੇ)। ਦਿਲ ਦੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ।[1]
ਵਿਸ਼ਸਤਾ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ
ਲੱਛਣ ਤੇਜ਼ ਸਾਹ, ਨੀਲੀ ਚਮੜੀ, ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ, ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ[2]
ਗੁਝਲਤਾ ਹਾਰਟ ਫੇਲੀਅਰ[2]
ਕਿਸਮ

ਸਾਈਨੋਟਿਕ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ, ਗੈਰ-ਸਾਈਨੋਟਿਕ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ

[3]
ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਅਣਜਾਣ[4]
Prognosis ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ[5]
ਅਵਿਰਤੀ 48.9 ਮਿਲੀਅਨ (2015)[6]
ਮੌਤਾਂ 303,300 (2015)[7]

ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ (ਸੀ.ਐਚ.ਡੀ ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: congenital heart defect), ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੀ ਅਨਿਯਮਿਤਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[5] ਇਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ, ਨੀਲੀ ਚਮੜੀ, ਮਾੜੀ ਵਜ਼ਨ, ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।[2] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੂਜੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ (ਹਾਰਟ ਫੇਲੀਅਰ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।[3]

ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਅਕਸਰ ਅਣਜਾਣਿਆ ਹੈ।[4]

ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੂਬੇੈਲਾ, ​​ਅਲਕੋਹਲ ਜਾਂ ਤੰਬਾਕੂ ਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਂ ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।[8] ਇੱਕ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਹੈ। ਕਈ ਜੈਨੇਟਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ, ਟਰਨਰ ਸਿੰਡਰੋਮ ਅਤੇ ਮਾਰਫਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਸਮੇਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਕੌਨਜੈਨੀਅਲ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਾਇਆੋਨੀਟਿਕ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਾਇਆਓਨੌਟਿਕ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ, ਇਹ ਇਸ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਧਾਂ, ਦਿਲ ਦੇ ਵਾਲਵ, ਜਾਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਵਾਲਵਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤੱਕ ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਹੈ।[9]

2015 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 48.9 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਜੀਵਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਤੋਂ 75 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।[10]

1,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ ਕਾਰਨ ਜਨਮ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਾਲ 2015 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1990 ਵਿਚ 366,000 ਮੌਤਾਂ ਤੋਂ 303,300 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।[11]

ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ[ਸੋਧੋ]

Tetralogy of Fallot ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਵਿੱਚ ਸਾਇਆਓਨੋਟਿਕ ਨਹੁੰਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਲੱਬਿੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।

ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜੇ ਨਾ ਜਾਣ।[12]

ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹ, ਕਸਰਤ, ਬੇਹੋਸ਼, ਦਿਲ ਦੀ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਮਾੜੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਲਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।[13]

ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸ ਕਾਰਨ ਅਸਧਾਰਨ ਦਿਲ ਦੇ ਸੁੱਰਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੁੜਬੁੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਊਸਕੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਨਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨਿਦਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਐਕੋਕਾਰਡੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਤਿਮਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਔਰਤ 18 ਤੋਂ 24 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[14][15]

ਇਹ ਇੱਕ ਪੇਟ ਦਾ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਵਾਜਿਨਲ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਇਕ ਬੱਚਾ ਸਾਇਆਓਨੋਟਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ (ਸਾਇਆਰੋਸਸਸ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਕਾਰਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਸੇਪਟਲ ਨੁਕਸ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਨੁਕਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਲਾਜ[ਸੋਧੋ]

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਡਾਇਰੇਟੀਕਸ, ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਲੂਣ ਅਤੇ ਡਾਈਗੋਕਸਿਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਤਰਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਹੁਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲ ਸਬੰਧੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਡੀਆਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗੀ ਦੇ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1.8 ਮਿਲਿਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲਗ ਹਨ।[16]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Hoffman JI, Kaplan S (June 2002). "The incidence of congenital heart disease". J. Am. Coll. Cardiol. 39 (12): 1890–900. PMID 12084585. doi:10.1016/S0735-1097(02)01886-7. 
  2. 2.0 2.1 2.2 "What Are the Signs and Symptoms of Congenital Heart Defects?". National Heart, Lung, and Blood Institute. July 1, 2011. Archived from the original on 27 July 2015. Retrieved 10 August 2015. 
  3. 3.0 3.1 Shanthi Mendis; Pekka Puska; Bo Norrving; World Health Organization (2011). Global Atlas on Cardiovascular Disease Prevention and Control (PDF). World Health Organization in collaboration with the World Heart Federation and the World Stroke Organization. pp. 3, 60. ISBN 978-92-4-156437-3. Archived (PDF) from the original on 2014-08-17. 
  4. 4.0 4.1 "What Causes Congenital Heart Defects?". National, Heart, Lung, and Blood Institute. July 1, 2011. Archived from the original on 8 July 2015. Retrieved 10 August 2015. 
  5. 5.0 5.1 "What Are Congenital Heart Defects?". National Heart, Lung, and Blood Institute. July 1, 2011. Archived from the original on 13 August 2015. Retrieved 10 August 2015. 
  6. GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence, Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. PMC 5055577Freely accessible. PMID 27733282. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. 
  7. GBD 2015 Mortality and Causes of Death, Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.". Lancet. 388 (10053): 1459–1544. PMC 5388903Freely accessible. PMID 27733281. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. 
  8. Dean, SV; Lassi, ZS; Imam, AM; Bhutta, ZA (26 September 2014). "Preconception care: nutritional risks and interventions.". Reproductive health. 11 Suppl 3: S3. PMC 4196560Freely accessible. PMID 25415364. doi:10.1186/1742-4755-11-s3-s3. 
  9. Global Burden of Disease Study 2013, Collaborators (7 June 2015). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 386 (9995): 743–800. PMC 4561509Freely accessible. PMID 26063472. doi:10.1016/S0140-6736(15)60692-4. 
  10. Milunsky, Aubrey (2011). "1". Genetic Disorders and the Fetus: Diagnosis, Prevention and Treatment. John Wiley & Sons. ISBN 9781444358216. Archived from the original on 2017-02-22. 
  11. GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–71. PMC 4340604Freely accessible. PMID 25530442. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. 
  12. "Heart Defects: Birth Defects". Merck. Archived from the original on 4 August 2010. Retrieved 30 July 2010. 
  13. "National Heart, Lung, and Blood Institute". Archived from the original on 8 August 2010. Retrieved 30 July 2010. 
  14. ਫਰਮਾ:MedlinePlusEncyclopedia
  15. "Archived copy". Archived from the original on 2012-02-10. Retrieved 2012-03-14. CS1 maint: Archived copy as title (link)
  16. "Adult Congenital Heart Association". Adult Congenital Heart Association. Archived from the original on 20 June 2010. Retrieved 30 July 2010.