ਬੀ ਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਬੀ ਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ
ਜਨਮ15 ਅਗਸਤ 1933
ਸਰਗੋਧਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ
ਪੇਸ਼ਾਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ
ਸਾਥੀਕਰੁਣਾ ਗੋਸਵਾਮੀ
ਬੱਚੇ1 ਲੜਕਾ ਅਤੇ 1 ਲੜਕੀ
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ(s)ਬੀ ਐਲ ਗੋਸਵਾਮੀ
ਪੁਰਸਕਾਰਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
ਵਿਦਿਅਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਗੋਸਵਾਮੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਸਾਰਾਭਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਲੀਕੋ ਮਿਊਜਿਅਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। [1] ਗੋਸਵਾਮੀ ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ [2] ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੇਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। [3] ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।[4]

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿਖੇ [1] ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਬੀ ਐਲ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। [5] ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ 1958 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।[6] ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1961 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਲ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗੜਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।

ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ 1973 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ ਹਾਈਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[1] ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ੁਰੀਕ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। [5] ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ "ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ" ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ[7] ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ 1200 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। [8] ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈ.ਸੀ.ਐਚ.ਆਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ, ਅਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਿਕਾ ਹੈ। [5] ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [3]

ਵਿਰਾਸਤ[ਸੋਧੋ]

ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲਘੂ ਚਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।[3] ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।[2] ਉਸ ਦਾ 1968 ਦਾ ਲੇਖ, ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ: ਦ ਫੈਮਿਲੀ ਐਜ ਬੇਸ ਆਫ਼ ਸਟਾਈਲ, [9] ਇਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਸੇਉ, ਨੈਨਸੁੱਖ ਅਤੇ ਮਾਣਕੁ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਇਨਟਿਯੂਰਿਸਟਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। [10] ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਗੁਲਰ ਦਾ ਨੈਨਸੁਖ: ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲ-ਸਟੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਰ, [11] ਪਹਾਰੀ ਮਾਸਟਰਜ਼: ਨੌਰਥਨ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਕੋਰਟ ਪੇਂਟਰਸ [12] ਸਿੱਖ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਰਸ, [13] ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਤੱਤ [14] ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਿੰਗ 1100-1900[15]

ਉਸਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ। [1]

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਜਦੋਂ ਗੋਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਮਰੀਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ। [3] ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਭਾਈਚਾਰਾ 1969 ਤੋਂ 1970 ਨੂੰ [16] ਅਤੇ 1994 ਵਿਚ ਸਾਰਾਭਾਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। [1] ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। [4] ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਆਨਰਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ [17]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Kartik Chandra Dutt (1999). Who's who of Indian Writers, 1999: A-M. Sahitya Akademi. pp. 413 of 1490. ISBN 9788126008735. 
  2. 2.0 2.1 "The master of small things". 21 December 2014. Retrieved 25 October 2015. 
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 "The big world of miniatures". 5 December 2014. Retrieved 25 October 2015. 
  4. 4.0 4.1 "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. Archived from the original (PDF) on 15 November 2014. Retrieved 21 July 2015. 
  5. 5.0 5.1 5.2 "Rejecting babudom for the love of art". The Tribune. 9 August 2003. Retrieved 24 October 2015. 
  6. "Brijinder Nath Goswamy". Roopinder Singh. 2015. Retrieved 25 October 2015. 
  7. Newsletter, East Asian Art and Archaeology, Issues 57-70. University of Michigan Libraries. 1998. 
  8. "Department of Art History and Visual Arts". Punjab University. 2015. Retrieved 25 October 2015. 
  9. B. N. Goswamy (September 1968). "Pahari Painting: The Family as the Basis of Style". Marg. XXI (4). ISBN 9780391024120. 
  10. "Interview". India Seminar. 2015. Retrieved 25 October 2015. 
  11. B. N. Goswamy; Eberhard Fischer (2012). Nainsukh of Guler: A Great Indian Painter from a Small Hill-State. Niyogi Books. p. 304. ISBN 978-8189738761. 
  12. B.N. Goswamy; Eberhard Fischer (2012). Pahari Masters: Court Painters of Northern India. Niyogi Books. p. 392. ISBN 978-8189738464. 
  13. B. N. Goswamy (1975). Painters at the Sikh Court. F. Steiner. p. 146. ISBN 9783515020978. 
  14. B. N. Goswamy (1986). Essence of Indian Art. Asian Art Museum of San Francisco. ISBN 9780939117000. 
  15. Milo Beach; B. N. Goswamy; Eberhard Fischer (2011). Masters of Indian Painting 1100-1900. University of Washington Press. p. 800. ISBN 9783907077504. 
  16. "Official list of Jawaharlal Nehru Fellows (1969-present)". Jawaharlal Nehru Memorial Fund. 
  17. Darpan, Pratiyogita (March 2008). "Padma Bhushan Awardees". Pratiyogita Darpan. 2 (21).