ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ
Hydrological-model-set-up-of-the-Mandakini-River.png
Hydrological setup of the Mandakini showing its course through Kedarnath
ਮੁਹਾਨਾਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ
30°17′16″N 78°58′44″E / 30.28778°N 78.97889°E / 30.28778; 78.97889ਗੁਣਕ: 30°17′16″N 78°58′44″E / 30.28778°N 78.97889°E / 30.28778; 78.97889
ਲੰਬਾਈ81.3 kਮੀ (50.5 ਮੀਲ)
Mouth elevation3,880 ਮੀ (12,730 ਫ਼ੁੱਟ)

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਸੋਨਪ੍ਰਯਾਗ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 81 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ) ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਰਾਬਾਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਸੋਨਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਸੋਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਖੀਮਥ ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਮੱਧਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਇਹ ਅਲਕਨੰਦਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ।

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਅਤੇ ਮੱਧਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। [1] [2] ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁੰਗਨਾਥ ਅਤੇ ਦੇਵਰੀਆ ਤਾਲ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਟ੍ਰੈਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [3] ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਖੇਤਰ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਵਾਟਰ ਰਾਫਟਿੰਗ, ਹਾਈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰਧਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, 25 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ  ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਨਦੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ (ਤੁਲਨਾ ਲਈ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 10 ਹੈ ਮਿਲੀਅਨ)। [4] [1] [5] ਨਦੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਭੂਮੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਵਰਗੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[6]

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਖਾ 1,000–2,000 milliਮੀਟਰs (3.3–6.6 ਫ਼ੁੱਟ) ਹੈ।, ਜੋ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ (ਜੁਲਾਈ-ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70% ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [7] ਇਹ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਕਸਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [8] 2013 ਵਿੱਚ ਡੈਮਡ ਚੋਰਾਬਾੜੀ ਝੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਪੈਚ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ। [2] ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਫਲੈਸ਼ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਉਂਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ[ਸੋਧੋ]

ਮਿਆਰੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ (मंदाकिनी) 'ਹਵਾ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ' ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਮ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। [9] [1]

ਈਕੋਲੋਜੀ[ਸੋਧੋ]

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਬੇਸਿਨ 3,800 ਮੀਟਰs (12,500 ਫ਼ੁੱਟ) ਤੋਂ ਉੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 6,090 ਮੀਟਰs (19,980 ਫ਼ੁੱਟ) ) ਤੱਕ ਚੋਰਾਬਾੜੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ। [4] ਜਲਵਾਯੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 30–60 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲੋਂ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 0–8 ਤੱਕ । ਨਮੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ)। [10] ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਲਛਟ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [10] [11]

ਚੋਰਾਬਾੜੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਫਲੈਸ਼ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਮੰਦਾਕਿਨੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪੁਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 Kala, CP (2014-06-01). "Deluge, disaster and development in Uttarakhand Himalayan region of India: Challenges and lessons for disaster management". International Journal of Disaster Risk Reduction (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 8: 143–52. ISSN 2212-4209. doi:10.1016/j.ijdrr.2014.03.002. 
  2. 2.0 2.1 Bhambri, R; Mehta, M; Dobhal, DP; Gupta, AK; Pratap, B; Kesarwani, K; Verma, A (2016-02-01). "Devastation in the Kedarnath (Mandakini) Valley, Garhwal Himalaya, during 16–17 June 2013: a remote sensing and ground-based assessment". Natural Hazards (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 80 (3): 1801–22. ISSN 1573-0840. doi:10.1007/s11069-015-2033-y. 
  3. Bahl & Kapur, R&R. "Kedarnath Flash Floods: Did Anything Change After Five Years?". Youtube. Archived from the original on 2022-07-20. Retrieved 2022-07-20. 
  4. 4.0 4.1 Rawat, A; Gulati, G; Maithani, R; Sathyakumar, S; Uniyal, VP (2019-12-20). "Bioassessment of Mandakini River with the help of aquatic macroinvertebrates in the vicinity of Kedarnath Wildlife Sanctuary". Applied Water Science (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 10 (1): 36. Bibcode:2019ApWS...10...36R. ISSN 2190-5495. doi:10.1007/s13201-019-1115-5Freely accessible. 
  5. Karakoti, I; Kesarwani, K; Mehta, M; Dobhal, DP (2017-04-01). "Modelling of Meteorological Parameters for the Chorabari Glacier Valley, Central Himalaya, India". Current Science. 112 (7): 1553. ISSN 0011-3891. doi:10.18520/cs/v112/i07/1553-1560Freely accessible. 
  6. Kansal, ML; Shukla, S; Tyagi, A (2014-05-30). "Probable Role of Anthropogenic Activities in 2013 Flood Disaster in Uttarakhand, India". World Environmental and Water Resources Congress 2014 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). pp. 924–937. ISBN 9780784413548. doi:10.1061/9780784413548.095. 
  7. Khare, Deepak; Mondal, Arun; Kundu, Sananda; Mishra, Prabhash Kumar (September 2017). "Climate change impact on soil erosion in the Mandakini River Basin, North India". Applied Water Science. 7 (5): 2373–83. Bibcode:2017ApWS....7.2373K. ISSN 2190-5487. doi:10.1007/s13201-016-0419-yFreely accessible. 
  8. "Mandakini River - About Mandakini River of Uttarakhand- Kedarnath flash flood". eUttaranchal (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 18 December 2015. Retrieved 2020-10-06. 
  9. Deoras, V. R. (1958). "The Rivers and Mountains of Mahārāshṭra". Proceedings of the Indian History Congress. 21: 202–209. ISSN 2249-1937. JSTOR 44145192. 
  10. 10.0 10.1 Khare, Mondal, Khundu & Mishra (2017). "Climate change impact on soil erosion in the mandakini river basin, north india". Applied Water Science. 7 (5): 2373–2383. Bibcode:2017ApWS....7.2373K. doi:10.1007/s13201-016-0419-yFreely accessible. ਫਰਮਾ:ProQuest. 
  11. Kozma, E; Jayasekara, PS; Squarcialupi, L; Paoletta, S; Moro, S; Federico, S; Spalluto, G; Jacobson, KA (2013-01-01). "Fluorescent ligands for adenosine receptors". Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters. 23 (1): 26–36. ISSN 1464-3405. PMC 3557833Freely accessible. PMID 23200243. doi:10.1016/j.bmcl.2012.10.112. 

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]