ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
'ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ'
Draupadi and Pandavas.jpg
ਰਾਣੀ ਦਰੋਪਤੀ
ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ
ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ

ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: युधिष्ठिर) ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੁੰਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੁਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਸਤਨਾਪੁਰਾ ਵਿੱਖੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਲ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਮਹਾਨ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਯੋਧੇ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰਾ ਦਾ ਤਾਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਚਾਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।

ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਪਚੀਸੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਈਰਖਾਲੂ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਸੀ। ਸ਼ਕੁਨੀ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਸੀ, ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ, ਦੌਲਤ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਲਈ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕੀਤੀ। ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਲ ਲਈ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਂਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਤਸਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿੰਦਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਨ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿੰਦਮਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਪਾਂਡੂ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਤਲ ਲਈ ਵਾਧੂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰਾ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਰਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।[1]

ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਰਦਾਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹਸਤਨਾਪੁਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਸੱਚੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਈ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਜੋਤ ਮੱਸਾ) ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।[2]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Lochtefeld 2002, pp. 194–196.
  2. "The five pandavas and the story of their birth". aumamen.com. Retrieved 2020-08-31.