ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ
Nobel Prize Medal in Chemistry.jpg
ਯੋਗਦਾਨ ਖੇਤਰਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਲਈ
ਥਾਂਸਟਾਕਹੋਮ, ਸਵੀਡਨ
ਵੱਲੋਂਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼
ਇਨਾਮ9 ਮਿਲੀਅਨ ਸਵੀਡਨੀ ਕਰੋਨਾ (2017)[1]
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ1901
ਵੈੱਬਸਾਈਟnobelprize.org

ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1895 ਵਿੱਚ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 1901 ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜੈਕੋਬਸ ਹੈਨਰਿਕਸ ਵੈਨਟ ਹਾਫ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1901 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ, ਕੁੱਲ 189 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [2] ਕਲਿਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਆਰਥੋਗੋਨਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੈਰੋਲਿਨ ਆਰ. ਬਰਟੋਜ਼ੀ, ਮੋਰਟਨ ਪੀ. ਮੇਲਡਲ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਬੈਰੀ ਸ਼ਾਰਪਲਸ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 2022 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ, ਉਸਦੀ ਧੀ ਇਰੇਨ ਜੋਲੀਅਟ-ਕਿਊਰੀ, ਡੋਰਥੀ ਹਾਡਕਿਨ (1964), ਐਡਾ ਯੋਨਾਥ (2009), ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਅਰਨੋਲਡ (2018), ਇਮੈਨੁਏਲ ਚਾਰਪੇਂਟੀਅਰ ਅਤੇ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਡੌਡਨਾ (2020) ਅਤੇ ਕੈਰੋਲਿਨ ਆਰ. ਬਰਟੋਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। (2022)। [3]

ਪਿਛੋਕੜ[ਸੋਧੋ]

ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਵਸੀਅਤ ਅਤੇ ਨੇਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ "ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।[4][5] Tਹਾਲਾਂਕਿ ਨੋਬਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਸੀਅਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਆਖਰੀ ਵਸੀਅਤ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 27 ਨਵੰਬਰ 1895 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਿਸ਼-ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[6][7] ਨੋਬਲ ਨੇ ਪੰਜ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ 94%, 31 ਮਿਲੀਅਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕ੍ਰੋਨਰ (US$198 ਮਿਲੀਅਨ, 2016 ਵਿੱਚ €176 ਮਿਲੀਅਨ) ਦਿੱਤਾ।[8] ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਦੇਹਵਾਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1897 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਟੋਰਟਿੰਗ (ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਸੰਸਦ) ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।.[9][10]ਉਸਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਗਨਾਰ ਸੋਹਲਮੈਨ ਅਤੇ ਰੁਡੋਲਫ ਲਿਲਜੇਕਵਿਸਟ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੋਬਲ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਵਸੀਅਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ: ਕੈਰੋਲਿਨਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ 9 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ 11 ਜੂਨ ਨੂੰ।[11][12] ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਫਿਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। 1900 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿੰਗ ਆਸਕਰ II ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[10][13][14] ਨੋਬਲ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।[14]

ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ[ਸੋਧੋ]

ਇਨਾਮ ਲਈ ਚੋਣ ਬੋਰਡ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਨਾਮ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਰਸਮੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹਰੇਕ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਇੱਕ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜੋ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਾਮ ਦੀ ਰਕਮ" ("ਨੋਬਲ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ")। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਹੋਮ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਦਾਅਵਤ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅਤੇ ਚੋਣ[ਸੋਧੋ]

In 1901, Jacobus Henricus van 't Hoff (1852–1911) received the first Nobel Prize in Chemistry.

ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਜੇਤੂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਫਾਰਮ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ - ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਮੁਢਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰ ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਕਮੇਟੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਉਚਿਤ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ "ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰੀਖਿਆ" ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਨੁਕਸਾਨ ਵਜੋਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦੇ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਨਾਮ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਕਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।[15]

ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲ[ਸੋਧੋ]

ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲ, ਮਾਈਨਟਵਰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[16] ਹਰੇਕ ਤਮਗੇ ਵਿੱਚ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬੇਲ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਉਲਟ (ਮੈਡਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ (1833-1896) ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਨੋਬਲ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਲਈ ਮੈਡਲ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਥੋੜਾ ਵੱਖਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ।[17][18] ਤਮਗੇ ਦੇ ਉਲਟ ਚਿੱਤਰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਡਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।[19]

ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਡਿਪਲੋਮੇ[ਸੋਧੋ]

ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਿੱਧਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੇਤੂਆਂ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਿਪਲੋਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਕਿਉਂ ਮਿਲਿਆ।[20]

ਇਨਾਮ ਦੀ ਰਕਮ[ਸੋਧੋ]

ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਕਦ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2009 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕੁੱਲ ਨਕਦ ਰਾਸ਼ੀ 10 ਮਿਲੀਅਨ SEK (US$1.4 ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ।[21] ਪਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਕਮ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਰੋਨਾ, ਜਾਂ US$1.1 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।[22] ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੇਤੂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤਿੰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।[23][24][25][26]

ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਦਾਇਰਾ[ਸੋਧੋ]

ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੇ ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਨਾਮ ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੈਰ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[27] 2012 ਤੱਕ ਦੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਜਾਂ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਲਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਤੱਕ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।[27] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਨੋਬਲ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੋਬਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਣਿਤ ਲਈ ਕੋਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੋਬਲ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਤਰੱਕੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।[28]

2020 ਵਿੱਚ, Ioannidis et al. ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 1995-2017 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਸਟਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੈੱਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ, ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਣੂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸਦੇ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਅਣੂ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5.3% ਜਿੱਤੇ।[29]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Nobel Prize amount is raised by SEK 1 million". Nobelprize.org. 
  2. "Facts on the Nobel Prize in Chemistry". nobelprize.org. Retrieved 6 October 2021. 
  3. "The Nobel Prize in Chemistry". The Nobel Prize. Retrieved 6 October 2022. 
  4. "History – Historic Figures: Alfred Nobel (1833–1896)". BBC. Retrieved 15 January 2010. 
  5. "Guide to Nobel Prize". Britannica. Retrieved 10 June 2013. 
  6. Ragnar Sohlman: 1983, Page 7
  7. von Euler, U.S. (6 June 1981). "The Nobel Foundation and its Role for Modern Day Science". Die Naturwissenschaften. Springer-Verlag. Archived from the original (PDF) on 14 July 2011. Retrieved 21 January 2010.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  8. "The Will of Alfred Nobel", nobelprize.org. Retrieved 6 November 2007.
  9. "The Nobel Foundation – History". Nobelprize.org. Archived from the original on 9 January 2010. Retrieved 15 January 2010.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  10. 10.0 10.1 Agneta Wallin Levinovitz: 2001, Page 13
  11. "Nobel Prize History —". Infoplease. 13 October 1999. Retrieved 15 January 2010. 
  12. "Nobel Foundation (Scandinavian organisation)". Britannica. Retrieved 10 June 2013. 
  13. AFP, "Alfred Nobel's last will and testament" Archived 9 October 2009 at the Wayback Machine., The Local (5 October 2009): accessed 20 January 2010.
  14. 14.0 14.1 "Nobel Prize" (2007), in Encyclopædia Britannica, accessed 15 January 2009, from Encyclopædia Britannica Online:

    After Nobel's death, the Nobel Foundation was set up to carry out the provisions of his will and to administer his funds. In his will, he had stipulated that four different institutions—three Swedish and one Norwegian—should award the prizes. From Stockholm, the Royal Swedish Academy of Sciences confers the prizes for physics, chemistry, and economics, the Karolinska Institute confers the prize for physiology or medicine, and the Swedish Academy confers the prize for literature. The Norwegian Nobel Committee based in Oslo confers the prize for peace. The Nobel Foundation is the legal owner and functional administrator of the funds and serves as the joint administrative body of the prize-awarding institutions, but it is not concerned with the prize deliberations or decisions, which rest exclusively with the four institutions.

  15. Tom Rivers (10 December 2009). "2009 Nobel Laureates Receive Their Honors | Europe| English". .voanews.com. Retrieved 15 January 2010. 
  16. "Medalj – ett traditionellt hantverk" (ਸਵੀਡਿਸ਼). Myntverket. Archived from the original on 18 December 2007. Retrieved 15 December 2007.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  17. "The Nobel Prize for Peace" Archived 16 September 2009 at the Wayback Machine., "Linus Pauling: Awards, Honors, and Medals", Linus Pauling and The Nature of the Chemical Bond: A Documentary History, the Valley Library, Oregon State University. Retrieved 7 December 2007.
  18. "The Nobel Medals". Ceptualinstitute.com. Archived from the original on 19 December 2007. Retrieved 15 January 2010.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  19. "Nobel Prize for Chemistry. Front and back images of the medal. 1954", "Source: Photo by Eric Arnold. Ava Helen and Linus Pauling Papers. Honors and Awards, 1954h2.1", "All Documents and Media: Pictures and Illustrations", Linus Pauling and The Nature of the Chemical Bond: A Documentary History, the Valley Library, Oregon State University. Retrieved 7 December 2007.
  20. "The Nobel Diplomas". Nobelprize.org. Retrieved 24 August 2014. 
  21. "The Nobel Prize Amounts". Nobelprize.org. Retrieved 24 August 2014. 
  22. "Nobel prize amounts to be cut 20% in 2012". CNN. 11 June 2012. Archived from the original on 9 July 2012.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  23. Sample, Ian (5 October 2009). "Nobel prize for medicine shared by scientists for work on ageing and cancer | Science | guardian.co.uk". London: Guardian. Retrieved 15 January 2010. 
  24. Ian Sample, Science correspondent (7 October 2008). "Three share Nobel prize for physics | Science | guardian.co.uk". London: Guardian. Retrieved 10 February 2010. 
  25. David Landes (12 October 2009). "Americans claim Nobel economics prize – The Local". Thelocal.se. Retrieved 15 January 2010. 
  26. "The 2009 Nobel Prize in Physics – Press Release". Nobelprize.org. 6 October 2009. Retrieved 10 February 2010. 
  27. 27.0 27.1 Hoffmann, Roald (9 February 2012). "What, Another Nobel Prize in Chemistry to a Nonchemist?". Angewandte Chemie International Edition. 51 (8): 1734–1735. PMID 22323188. doi:10.1002/anie.201108514. 
  28. "The Economist explains: Why is the Nobel prize in chemistry given for things that are not chemistry?". The Economist. 7 October 2015. Retrieved 13 October 2015. 
  29. Ioannidis, John; Cristea, Ioana-Alina; Boyack, Kevin (July 29, 2020). "Work honored by Nobel prizes clusters heavily in a few scientific fields". PLOS ONE. 15 (7): e0234612. Bibcode:2020PLoSO..1534612I. PMC 7390258Freely accessible Check |pmc= value (help). PMID 32726312 Check |pmid= value (help). doi:10.1371/journal.pone.0234612Freely accessible.