ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਤਾਜਿਕ
тоҷикӣ, تاجیکی‎, فارسی تاجیکی‎, toçikī
Tojikipic.png
Toçikī in the Tajik alphabet
ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ, Afghanistan, Uzbekistan, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ, ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ
ਮੂਲ ਬੁਲਾਰੇ
7.9 million
ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ
ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰੀਲਿਕ, ਲਾਤੀਨੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਾਜਿਕ ਬਰੇਲ
ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ
ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਬੋਲੀ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ
ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ
ਬੋਲੀ ਦਾ ਕੋਡ
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-1 tg
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-2 tgk
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 tgk
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters.

ਤਾਜਿਕ,[1] ਜਾਂ ਤਾਜਿਕੀ, ਤਾਜਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ (Тоҷикӣ, Форсии Тоҷикӣ, تاجیکی‎, فارسی تاجیکی‎, Toçikī [tɔːdʒɪˈkiː]) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਜੋ  ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਦਰੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [2] (Halimov 1974: 30–31, Oafforov 1979: 33). ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਤਾਜਿਕ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਦਰਿੱਦੀਨ ਆਇਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਾਜਿਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਬਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।[3] ਤਾਜਿਕ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਣ ਪਿੱਛੇ[4] ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਸਲਾ ਹੈ।[3] ਅੱਜ ਤਾਜਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਪੱਛਮੀ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਦਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ।[5]

ਤਾਜਿਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ[ਸੋਧੋ]

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮਰਕੰਦ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰਾ (ਮੌਜੂਦਾ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਾਜੀਕ ਬੁਲਾਰੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 5% ਆਬਾਦੀ ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਦੀ 80% ਆਬਾਦੀ ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।

ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

  1. ਉੱਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ[6]
  2. ਕੇਂਦਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ[6]
  3. ਦੱਖਣੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ[6]
  4. ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ[6]

ਧੁਨੀ ਵਿਉਂਤ[ਸੋਧੋ]

ਸਵਰ[ਸੋਧੋ]

ਮਿਆਰੀ ਤਾਜੀਕ ਵਿੱਚ 6 ਸਵਰ ਧੁਨੀਮ ਹਨ।

ਤਾਜੀਕ ਸਵਰ[7]
ਅਗਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਿਛਲੇ
ਬੰਦ и
/i/
у
/u/
ਮਧਲੇ е
/eː/
ӯ1
/ɵː/
о2
/ɔː/
ਖੁੱਲ੍ਹੇ а
/æ/

ਵਿਅੰਜਨ[ਸੋਧੋ]

ਤਾਜੀਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 24 ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ।

ਹੋਂਠੀ ਦੰਤੀ/
ਦੰਤ ਪਠਾਰੀ
ਉੱਤਰ-ਦੰਤ ਪਠਾਰੀ ਉਲਟਜੀਭੀ ਤਾਲਵੀ ਕੰਠੀ ਸੁਰਯੰਤਰੀ
ਨਾਸਕੀ м
/m/
н
/n/
ਡੱਕਵੇਂ п б
/p/ /b/
т д
/t/ /d/
ч ҷ
/tʃ/ /dʒ/
к г
/k/ /ɡ/
қ
/q/
ъ
/ʔ/
ਖਹਿਵੇਂ ф в
/f/ /v/
с з
/s/ /z/
ш ж
/ʃ/ /ʒ/
х ғ
/χ/ /ʁ/
ҳ
/h/
ਫਟਕਵਾਂ р
/r/
ਸਰਕਵੇਂ л
/l/
й
/j/

ਨੋਟਸ[ਸੋਧੋ]

  1. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tgk
  2. Lazard, G. 1989
  3. 3.0 3.1 Shinji ldo.
  4. Studies pertaining to the association between Tajik and Persian include Amanova (1991), Kozlov (1949), Lazard (1970), Rozenfel'd (1961), and Wei-Mintz (1962).
  5. Review of Tajik.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 Windfuhr, Gernot. "Persian and Tajik." The Iranian Languages. New York, NY: Routledge, 2009. 421
  7. Khojayori, Nasrullo, and Mikael Thompson. Tajiki Reference Grammar for Beginners. Washington, DC: Georgetown UP, 2009.