ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਫ਼ਾਰਸੀ
فارسی / پارسی
Farsi.svg
ਨਸਤਾਲੀਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ
ਉਚਾਰਨ [fɒːɾˈsiː]
ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ
ਮੂਲ ਬੁਲਾਰੇ
7 ਕਰੋੜ
ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ
ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ
ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ:
ਉੱਪ-ਬੋਲੀਆਂ
ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ  ਇਰਾਨ
 ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ
 ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ
ਰੈਗੂਲੇਟਰ
ਬੋਲੀ ਦਾ ਕੋਡ
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-1 fa
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-2 per (B)
fas (T)
ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 fasinclusive code
Individual codes:
pes – ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਰਸੀ
prs – ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ
tgk – ਤਾਜਿਕੀ
aiq – ਐਮਾਕ
bhh – ਬੁਖੋਰੀ
haz – ਹਜ਼ਾਰਗੀ
jpr – ਜੂਡੋ ਫ਼ਾਰਸੀ
phv – ਪਹਿਲਵਾਨੀ
deh – ਦਿਹਵਾਰੀ
jdt – ਜੁਹੂਰੀ
ttt – ਕਫ਼ਕਾਜ਼ੀ ਤਾਤੀ
Linguasphere
58-AAC (ਵਿਸ਼ਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ)
 > 58-AAC-c (ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ)
Persian Language Location Map.png
ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚੋਖੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ (ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਮੇਤ)
Persianspeakingworld.png
     ਮੁਲਕ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੈ

ਫ਼ਾਰਸੀ (فارسی), ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 7.5 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕ ਦੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ (ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਾਈ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[6]

ਵਰਗੀਕਰਨ[ਸੋਧੋ]

ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਜਾਰਾਂ ਮਿਲਦੇ - ਜੁਲਦੇ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਮਾਨਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਫ਼ਤਾ/ ਹਫਦਾ, ਨਰ / ਨਰ (ਪੁਰਖ), ਦੂਰ / ਦੂਰ, ਹਸਤ / ਦਸਤ (ਹੱਥ), ਸ਼ਤ / ਸਦ (ਸੌ), ਤੁਸੀ / ਆਬ (ਪਾਣੀ), ਹਰ / ਜਰ (ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ - ਸੁਨਹਿਰਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ - ਹਰਾ), ਮੈਯ / ਨਸ਼ਾ / ਸ਼ਹਿਦ (ਸ਼ਰਾਬ / ਸ਼ਹਿਦ), ਅਸਤੀ / ਅਸਤ (ਹੈ), ਰੋਚਨ / ਰੋਸ਼ਨ (ਚਮਕੀਲਾ), ਇੱਕ / ਯੇਕ, ਕਪਿ / ਕਪਿ (ਬਾਂਦਰ), ਦੰਤ / ਦੰਦ (ਦੰਦ), ਮਾਤਾ / ਮਾਂ, ਪਿਤ੍ਰ / ਪਿਦਰ, ਭਰਾਤ੍ਰ / ਭਾਈ (ਭਰਾ), ਦੁਹਿਤ੍ਰ / ਦੁਖਤਰ (ਧੀ), ਖ਼ਾਨਦਾਨ / ਬੱਚ / ਬੱਚਾ, ਸ਼ੁਕਰ / ਖੂਕ (ਸੂਰ), ਘੋੜਾ / ਅਸਬ (ਘੋੜਾ), ਗਾਂ / ਗਊ (ਗਾਂ), ਵਿਅਕਤੀ / ਜਾਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ / ਜੀਵ, ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ), ਭੂਤ / ਬੂਦ (ਸੀ, ਅਤੀਤ), ਦਦਾਮਿ / ਦਾਦਨ (ਦੇਣਾ), ਯੁਵਨ / ਜਵਾਨ, ਨਵ / ਨਵ (ਨਵਾਂ) ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ / ਅਸੀ (ਬਰਾਬਰ)।

ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ[ਸੋਧੋ]

  • ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਪਾਰਸੀ ਨਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
  • ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਸੀ ਪਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਪਰਸ਼ੀਅਨ: ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਫ਼ਾਰਸ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ੀਆ (ਪੁਰਾਣੀ ਗਰੀਕ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿਸ, Πέρσις) ਆਖਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਰਸ਼ੀਅਨ (Persian) ਕਹਾਈ। ਇਹੀ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਹਿਤ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਕਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਾਰੀ (ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 Samadi, Habibeh; Nick Perkins (2012). Martin Ball, David Crystal, Paul Fletcher, ed. Assessing Grammar: The Languages of Lars. Multilingual Matters. p. 169. ISBN 978-1-84769-637-3. 
  2. "IRAQ". http://www.iranicaonline.org/articles/iraq. Retrieved on 7 November 2014. 
  3. H. Pilkington,"Islam in Post-Soviet Russia",Psychology Press, Nov 27, 2002. p. 27: "Among other indigenous peoples of Iranian origin were the Tats, the Talishes and the Kurds"
  4. T. M. Masti︠u︡gina, Lev Perepelkin, Vitaliĭ Vi͡a︡cheslavovich Naumkin, "An Ethnic History of Russia: Pre-Revolutionary Times to the Present",Greenwood Publishing Group, 1996 . p. 80:""The Iranian Peoples (Ossetians, Tajiks, Tats, Mountain Judaists)"
  5. 5.0 5.1 5.2 Windfuhr, Gernot: The Iranian Languages, Routledge 2009, p. 418.
  6. Asta Olesen, "Islam and Politics in Afghanistan, Volume 3", Psychology Press, 1995. pg 205: "ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ - ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਮ ਉੱਨਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਅਫਗਾਨ ਸੰਸਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾਰੀ ਆਮ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ"