ਰੋਹਿਣੀ ਭਾਤੇ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਰੋਹਿਣੀ ਭਾਤੇ ਜਾਂ ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਟੇ ( ਮਰਾਠੀ : रोहिणी भाटे) (14 ਨਵੰਬਰ 1924 - 10 ਅਕਤੂਬਰ 2008)[1] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕਥਕ ਨਾਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[2] ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[3]

ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਕਥਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।[4] ਉਸਨੇ ਨ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਣਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨਯਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ।[5] ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਨਾਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।[3] ਆਲੋਚਕ ਸੁਨੀਲ ਕੋਠਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਜੈ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਰਿਤੂਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਉਸਬਾ ਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।[6]

ਪੜ੍ਹਾਈ[ਸੋਧੋ]

ਰੋਹਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।[2] ਉਹ ਇਕ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕਰਹਿੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਆਈ। ਰੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਪਾਰਵਤੀ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[6] ਉਸਨੇ 1946 ਵਿਚ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਆਰਟਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[2] ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੋਹਣਲਾਲ ਨਾਲ ਕਥਕ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[4]

ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ,[7] ਉਸਨੇ ਪੰਡਤ ਲਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਠਕ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਕਾਲੀਅਨਪੁਰਕਰ ਦੀ ਲਖਨਊ[3] ਘਰਾਨੇ ਤੋਂ,[4] ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਓ ਭੋਲੇ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ[3] ਅਤੇ ਕਥਕ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[2]

ਕਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹਾਲਤਾਂ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸਥਾਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਰੋਹਿਨੀ ਕਥਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।[8] ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਨ੍ਰਿਤਭਾਰਤੀ ਕਥਕ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।[9] ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।[10] ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਕ ਨਾਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ।[11]

1952 ਵਿਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਫਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੀਨ ਗਈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ।[12]

ਉਸਨੇ ਖਹਿਰਾਗੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਕਥਕ ਕੋਰਸਾਂ ਲਈ ਸਿਲੇਬਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[13] ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ।[14]

ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਟੇ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਮਾਝੀ ਨ੍ਰਿਤਯਸਾਧਨਾ, ਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ, ਐਮ ਈਸਾਡੋਰਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਅਭਿਨਯ ਦਰਪਨਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਥਕ ਦਰਪਣ ਦੀਪਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[15] ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤਾ. [16] ਉਸਨੇ ਕਥਕ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਪਰ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ।[17]

2002 ਵਿਚ, ਉਹ ਇਕ ਜਰਮਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿਚ ਟਾਈਮ ਐਂਡ ਸਪੇਸ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।[18]

ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਰੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਬਲਾ ਪਲੇਅਰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਕਾਮਤ ਉਦੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 1952 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਆਇਆ ਸੀ. ਦੋਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗਠਨ 15 ਲੰਬੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।[19] ਰੋਹਿਨੀ ਨੇ ਕਥਾਧਿਕ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿਚ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਰਾਇਣਨ ਨਾਲ ਅਭਿਨਯਾ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।[20] ਉਹ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਥਕ ਵਾਦਕ ਰੇਬਾ ਵਿਦਿਆਥੀ ਦੀ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਸੀ।[21]

ਮੌਤ[ਸੋਧੋ]

ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਟੇ ਦੀ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਸ਼ਮਾ ਭਾਟੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਟੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰਕਿੰਸਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।[22]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Rohini Bhate". IMDb. Retrieved 20 January 2017. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Noted Kathak exponent Rohini Bhate no more". The Times of India. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017. 
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 "Rohini Bhate passes away". The Hindu. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017. 
  4. 4.0 4.1 4.2 "Biographies of Kathak Gurus". Nad Sadhna: Institute for Indian Music & Research Center. Retrieved 20 January 2017. 
  5. Jafa, Navina (4 August 2016). "Dissolving the dissonance". The Hindu. Retrieved 19 January 2017. 
  6. 6.0 6.1 Kothari, Sunil (1989). Kathak: Indian Classical Dance Art. New Delhi: Abhinav Publications. p. 191. ISBN 9788170172239. OCLC 22002000. 
  7. Walker, Margaret E. (2016). India's Kathak Dance in Historical Perspective. London: Routledge. p. 126. ISBN 9781315588322. OCLC 952729440. 
  8. Walker, Margaret E. (2016). India's Kathak Dance in Historical Perspective. London: Routledge. p. 126. ISBN 9781315588322. OCLC 952729440. 
  9. "Rohini Bhate passes away". The Hindu. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017. 
  10. "Noted Kathak exponent Rohini Bhate no more". The Times of India. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017. 
  11. Kothari, Sunil (1989). Kathak: Indian Classical Dance Art. New Delhi: Abhinav Publications. p. 191. ISBN 9788170172239. OCLC 22002000. 
  12. "Biographies of Kathak Gurus". Nad Sadhna: Institute for Indian Music & Research Center. Retrieved 20 January 2017. 
  13. "Rohini Bhate passes away". The Hindu. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017. 
  14. Walker, Margaret E. (2016). India's Kathak Dance in Historical Perspective. London: Routledge. p. 126. ISBN 9781315588322. OCLC 952729440. 
  15. "Rohini Bhate passes away". The Hindu. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017. 
  16. Walker, Margaret E. (2016). India's Kathak Dance in Historical Perspective. London: Routledge. p. 126. ISBN 9781315588322. OCLC 952729440. 
  17. "Biographies of Kathak Gurus". Nad Sadhna: Institute for Indian Music & Research Center. Retrieved 20 January 2017. 
  18. "Time and Space". IMDb. Retrieved 20 January 2017.  ਫਰਮਾ:Unreliable?
  19. "Tabla maestro Chandrakant Kamat passes away, leaves a void in city music scene". The Indian Express. 29 June 2010. Retrieved 19 January 2017. 
  20. Kothari, Sunil (1989). Kathak: Indian Classical Dance Art. New Delhi: Abhinav Publications. p. 191. ISBN 9788170172239. OCLC 22002000. 
  21. Walker, Margaret E. (2016). India's Kathak Dance in Historical Perspective. London: Routledge. p. 126. ISBN 9781315588322. OCLC 952729440. 
  22. "Noted Kathak exponent Rohini Bhate no more". The Times of India. 11 October 2008. Retrieved 19 January 2017.