ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਲਾਨੌਰ ਨੇੜੇ ਇਕ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਗੱਦੀ-ਨਸ਼ੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [1] ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੈ।

2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ (22) ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਸਭ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। [2] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 31% ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਬਟਾਲਾ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1919 ਈ: ਤਕ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਜੈਪਾਲ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਕਲਾਨੌਰ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਦਿੱਲੀ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੱਸਰਥ ਖੋਖਰ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ 1422 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਫੇਲ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਫਿਰ 1428 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਲਿਕ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਜਸਰਾਤ ਅਕਲਰ ਨੂੰ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ 15 ਫਰਵਰੀ 1556 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿਚ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤੇਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖੇ। ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ 1469 ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਪੱਖੋਕੇ (ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ) ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਮੂਲ ਚੰਦ ਦੀ ਧੀ ਸੁਲਖਣੀ ਨਾਲ 1485 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜੇ ਵੀ ਇਕ ਕੰਧ ਝੂਲਨਾ ਮਹਿਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਝੂਲਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਦੀ ਮੁੜ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਹਿਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤਕ ਦੇਸ ਵਿਚ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1711 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਪਰ ਸਿਰਫ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ। ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "About District". gurdaspur.nic.in. Retrieved 29 March 2018. 
  2. "District Census 2011". Census2011.co.in. 2011. Retrieved 2011-09-30.