ਘਿਉ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਘਿਉ
Butterschmalz-3.jpg
Nutritional value per 1 tablespoon
ੳੂਰਜਾ 469 kJ (112 kcal)
ਮੋਨੋ ਸੰਤੁਲਿਤ ਚਿਕਨਾਈ 3.678 g
ਪੋਲੀ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਚਿਕਨਾਈ 0.473 g
0.04 g
ਟ੍ਰੇਸ ਮਿਨਰਲ
ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ
(0%)
1 mg
ਜਵਾਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਤਰ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਘਿਉ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮੱਖਣ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ (ਭਾਰਤੀ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਰਸੋਈਆਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ) ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਘਿਉ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: घृत (ਭਾਵ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਬੰਗਾਲੀ: ঘি ਘੀ, ਹਿੰਦੀ: घी ਘੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ: ઘી ਘੀ, ਮੈਥਲੀ/ਨੇਪਾਲੀ: घ्यू ਘਿਊ, ਉਰਦੂ: گھی ਘੀ, ਉੜੀਆ: ଘିଅ ਘੀਓ, ਮਰਾਠੀ/ਕੋਂਕਣੀ: तूप ਤੂਪ, ਕੰਨੜ: ತುಪ್ಪ ਤੁੱਪਾ, ਮਲਿਆਲਮ: നെയ്യ് ਨੇ, ਤਾਮਿਲ: நெய் ਨੇ, ਸਿਨਹਾਲੀ: ਏਲਾ-ਘਿਤੇਲ ਜਾਂ ਘਿਤੇਲ, ਤੇਲੁਗੂ: నెయ్యి ਨੇਯੀ, ਸੋਮਾਲੀ: subaag, ਅਰਬੀ: سمنة ਸਮਨਾ, ਫ਼ਾਰਸੀ: روغن حیوانی ਰੋਗ਼੍ਨ-ਏ ਹੈਵਾਨੀ, ਦੱਖਣੀ ਕੁਰਦੀ: ڕۊنِ دان ਰੂਨ-ਈ ਦਾਨ, ਜਾਰਜੀਆਈ: ერბო ਅਰਬੋ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ: minyak samin, ਮਾਲੇ: ਮਿਨਿਅਕ ਸਪੀ, ਹੌਸਾ: ਮਨ ਸ਼ਨੂ).

ਵਿਆਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

ਘਿਉ ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰੀਮ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਿਉ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਘਿਓ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਉਬਾਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਘਿਉ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਵਿਚ ਅੰਤਰ[ਸੋਧੋ]

ਘਿਉ
Nutritional value per 100 g (3.5 oz)
0 g
99.5 g
ਸੰਤੁਲਿਤ ਚਿਕਨਾਈ 61.9 g
ਟ੍ਰਾਂਸ ਚਿਕਨਾਈ 4g
ਮੋਨੋ ਸੰਤੁਲਿਤ ਚਿਕਨਾਈ 28.7 g
ਪੋਲੀ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਚਿਕਨਾਈ 3.7 g
0 g
ਵਿਟਾਮਿਨ
ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ 3069 IU
ਵਿਟਾਮਿਨ ਈ
(105%)
15.7 mg
ਹੋਰ ਤੱਤ
Cholesterol 256 mg

Fat percentage can vary.
ਜਵਾਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਤਰ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Source: USDA Nutrient Database

ਘਿਉ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੱਖਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਘੋਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਿਉ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਉਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੋਟਾਸ਼ੀਲ-ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[1][2][3][4]

ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਚੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ 110 ° F (43 ° C) ਤੱਕ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 12 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਦਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਦਹੀਂ ਵਧੇਰੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਤੇ ਘਿਉ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[5]

ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਘਿਉ ਦੀ ਵਰਤੋ[ਸੋਧੋ]

ਆਯੁਰਵੈਦ ਘਿਓ ਨੂੰ ਸਾਧਿਵਿਕ ਜਾਂ ਸਤਵ-ਗੂਨੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਿਉ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਸਾਮੱਗਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕਤੂਹੂ ਮਹਹਾ ਸਨੇਹਾ (ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੇਲ: ਘਟਾ, ਟੇਲਾ, ਵਸਾ ਅਤੇ ਮਜੇ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਿੱਟਾ ਦੂਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਘੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਦੀ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਘਤਾ, ਇੰਦੂਕਾਂ ਘਟਾ, ਫਾਲ ਘਟਾ ਆਦਿ। ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਘਿਉ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਬਣੇ ਘਿਓ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਘਿਉ ਦਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਘਿਉ ਨੂੰ ਵੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿਚ ਕਬਜ਼ ਅਤੇ ਅਲਸਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿੱਚ, ਘਿਉ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੇਲ (ਪੰਜ ਤੇਲ: ਘੀ, ਨਿੰਮ ਦੇ ਤੇਲ, ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ, ਅਰਡਰ ਆਇਲ ਅਤੇ ਬਟਰ ਟ੍ਰੀ ਔਲ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.

ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਫੈਟ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਘਿਉ ਦੀ ਮਾਤਰਾ[6]
ਚਰਬੀ 99.5 ਗ੍ਰਾਮ
ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ 61.9 ਗ੍ਰਾਮ
Monounsaturated fat 28.7 ਗ੍ਰਾਮ
ਪੌਲੀਨਸੈਂਸਿਡ ਚਰਬੀ 3.7 ਗ੍ਰਾਮ
ਟਰਾਂਸ ਚਰਬੀ 4 ਗ੍ਰਾਮ
Omega-3 fatty acids 1.447 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
Omega-6 fatty acids 2.247 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
Omega-9 fatty acids 25.026 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
ਹੋਰ ਬਗੈਰ ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਘਿਉ ਦੀ ਮਾਤਰਾ
ਕਾਰਬੋਹਾਡੀਰੇਟ 0
ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ 0
ਕ੍ਰੈਸਟੋਲ 256 mg (85%DV)
ਫਾਇਟੋਸਟਰੋਲ 0
ਵਿਟਾਮਿਨ A 3069 IU (61% DV)
ਵਿਟਾਮਿਨ B, C, D 0
ਵਿਟਾਮਿਨ E 2.8 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ (14% DV)
ਵਿਟਾਮਿਨ K 8.6 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ (11% DV)


ਘਿਉ ਦਾ ਵਪਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਘੀ ਦਾ ਵਪਾਰ 2016 ਵਿਚ 10,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਂ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਘੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। [7][8]

ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Landis, Denise (2003). All About Ghee New York Times - Food Chain
  2. Iyer, Raghavan (2008). 660 Curries, p. 21. New York: Workman Publishing ISBN 978-0-7611-3787-0, cited in Wikipedia contributors. "Clarified butter." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 10 Jul. 2013. Web. 10 Jul. 2013.
  3. Jaffrey, Madhur (1982). Madhur Jaffrey’s Indian Cooking, p. 211. London: BBC Books. ISBN 0-8120-6548-4, cited in Wikipedia contributors. "Clarified butter." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 10 Jul. 2013. Web. 10 Jul. 2013.
  4. Sahni, Julie (1998). Julie Sahni’s Introduction to Indian Cooking, p. 217 under “usli ghee.” Berkeley: Ten Speed Press. ISBN 0-89815-976-8, cited in Wikipedia contributors. "Clarified butter." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 10 Jul. 2013. Web. 10 Jul. 2013.
  5. Joshi, KS (2014). "Docosahexaenoic acid content is significantly higher in ghrita prepared by traditional Ayurvedic method". J Ayurveda Integr Med. 5: 85–8. PMC 4061595Freely accessible. PMID 24948858. doi:10.4103/0975-9476.131730. 
  6. "Nutrition data for Butter oil, anhydrous (ghee) ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਘਿਉ ਦੀ ਮਾਤਰਾ". US Department of Agriculture, National Nutrient Database. May 2016. Retrieved 12 March 2018. 
  7. Milk in India: a popular refreshment, a huge business and a gift from the gods
  8. "Delhi's tax free budget: Desi ghee to cost less in Delhi". timesofindia-economictimes. Retrieved 27 December 2015.