ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਪਟੌਦੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਨਵਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਸਿਦੀਕੀ ਪਟੌਦੀ (ਜਾਂ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜਾਂ ਐਮ.ਏ.ਕੇ. ਪਟੌਦੀ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 5 ਜਨਵਰੀ 1941 - 22 ਸਤੰਬਰ 2011; ਉਪਨਾਮ ਟਾਈਗਰ ਪਟੌਦੀ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਹ 1952 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1971 ਤੱਕ ਪਟੌਦੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 26 ਵੀਂ ਸੋਧ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਰਸ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।[1]

21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਬਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ “ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਪਤਾਨ” ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[2] ਪੋਟੌਦੀ ਨੂੰ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਜੌਨ ਅਰਲੋੱਟ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਟੈਡ ਡੈਕਸਟਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ "ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਲਡਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[3]

ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ,[4][5] ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਇਫਤਿਖਾਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਬੇਗਮ ਸਾਜੀਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਹਾਮਿਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ, ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਨਵਾਬ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚਾਚੀ, ਅਬੀਦਾ ਸੁਲਤਾਨ, ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਬੇਗਮ, ਕੈਖੂਸ੍ਰਾਹ ਜਹਾਂ ਉਸਦੀ ਪੜਦਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਖਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਨ।

ਸਿੱਖਿਆ ਮਿੰਟੋ ਸਰਕਲ[6] ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਵੈੱਲਹੈਮ ਬੋਆਏਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਉਤਰਾਖੰਡ), ਲਾਕਰ ਪਾਰਕ ਵਤਆਰੀ ਸਕੂਲ ਹਰਟਫੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ (ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਫਰੈਂਕ ਵੁਲੀ), ਅਤੇ ਵਿਨਚੈਸਟਰ ਕਾਲਜ। ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੜ੍ਹੀ।[7]

1952 ਵਿੱਚ ਮਨਸੂਰ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋ ਖੇਡਣ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਸੂਰ ਨੌਵੇਂ ਨਵਾਬ ਵਜੋਂ ਸਫਲ ਹੋਏ। ਭਾਵੇਂ 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਟੌਦੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਤਕ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 1971 ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ 26 ਵੀਂ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਪਟੌਦੀ ਜੂਨੀਅਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨਸੂਰ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਦਰਮਿਆਨਾ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ।[8] ਉਹ ਵਿੰਚੇਸਟਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 1,068 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਡਗਲਾਸ ਜਾਰਡਾਈਨ ਦੁਆਰਾ 1919 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਕੂਲ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸਨੇਲ ਨਾਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਰੈਕੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵੀ ਜਿੱਤੀ।[7]

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ[ਸੋਧੋ]

27 ਦਸੰਬਰ 1969 ਨੂੰ, ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਬ. 1970), ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ, ਸਾਬਾ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਅ. 1976),[9] ਇੱਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਅਤੇ ਸੋਹਾ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਅ. 1978), ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ।

ਮੌਤ[ਸੋਧੋ]

ਟਾਈਗਰ ਨੂੰ 25 ਅਗਸਤ, 2011 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਫੇਫੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੰਟਰਸਟਿਸ਼ੀਅਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਆਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 22 ਸਤੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਸਾਹ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[10][11][12] ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਟੌਦੀ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।[13]

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ, ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪਟੌਦੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ. ਦੁਆਰਾ 6 ਫਰਵਰੀ 2013[14] ਨੂੰ 20 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[15]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. The 26th amendment of the Indian constitution
  2. "A passage to Mayfair". The Economist. 27 July 2013. 
  3. "Dexter dubs Pataudi world's best fieldsman". The Indian Express. 29 August 1963. p. 10. 
  4. "Bhopal gave Mansoor Ali Khan actual royal status". hindustantimes.com. 22 September 2011. Archived from the original on 13 November 2011. Retrieved 22 September 2011. 
  5. "Pataudi had a long association with Bhopal". The Hindu. 23 September 2011. Retrieved 6 July 2013. 
  6. http://www.indiaonline.in/about/Personalities/Cricketers/Mansoor-Ali-Khan-Pataudi.html
  7. 7.0 7.1 Obituary, The Daily Telegraph, 23 September 2011
  8. Cricinfo – Nawab of Patudi
  9. "To Saif with love: Soha & Saba". rediff.com. 
  10. "India loses its favourite Tiger". timesofindia.indiatimes.com. 22 September 2011. Retrieved 22 September 2011. 
  11. "Legendary cricketer Mansur Ali Khan Pataudi passes away". The Times of India. 22 September 2011. Retrieved 22 September 2011. 
  12. "Mansoor Ali Khan Pataudi passes away". Cricket Country. 22 September 2011. Retrieved 22 September 2011. 
  13. "Tiger on final journey to Pataudi". Indiavision news. 23 September 2011. Archived from the original on 3 January 2013. 
  14. "An annual lecture in memory of Pataudi". The Hindu. 7 February 2013. Retrieved 2013-02-25. 
  15. "Tiger brought fun to the game". The Hindu. 21 February 2013. Retrieved 2013-02-25.