ਮਿਜ਼ੋਰਮ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ੲਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 21,987 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂਮ ਆੲੀਜ਼ੋਲ ਹੈ। ੲਿਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 20 ਫਰਵਰੀ, 1987ੲੀ: ਨੂੰ ਹੋੲੀ। 2011 ਅਨੁਸਾਰ ੲਿਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 91.58% ਸੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 975 ਸੀ। ੲਿੱਥੋਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨਾਮ "ਮਿਜ਼ੋ", ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਅਤੇ "ਰਾਮ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਰਾਮ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਮੀਜ਼ੋ ਦੀ ਧਰਤੀ" [1] ।ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਜ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ।ਇਹ ਰਾਜ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ 722 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ[2] ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ 1972 ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਖੇਤਰ ਸੀ। 20 ਫਰਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਭਾਰਤ ਦਾ 23 ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ।ਜਿਹੜਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇਕ ਕਦਮ ਬਣ ਗਿਆ।ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਅਨੁਸਾਰ 1986ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ।[3]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰ ਗੋਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਜ਼ੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੇਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ।ਮਿਜ਼ੋ ਹਿਲਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੂਸੀ ਜਾਂ ਕੁਕੀਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸੀ।ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕੁੱਕਿਸ ਮਿਜ਼ੋ ਪਹਾੜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ,'ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ.[4] ।ਲਗਭਗ 1500ਈ. ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਤ "ਮਿਜ਼ੋ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਿਜ਼ੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਆਟੋਮੌਸਮ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਬਾਇਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਮਿਊਜ਼ੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗ੍ਰੈਰੋਟੋਨੀਟ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਸੀ।[5]

ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਉੱਤਰੀ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਜਮੀਨੀ ਭਾਗ ਹੈ,ਜਿਸਦਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨਾਲ 722 [8] ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ [6] ।ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਹੱਦ ਮਨੀਪੁਰ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਹੈ।ਇਹ 21,087 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8,142 ਵਰਗ ਮੀਲ)ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ।ਇਹ 21 ° 56'N ਤੋਂ 24 ° 31'ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅਤੇ 92 ° 16'ੈ ਤੋਂ 93 ° 26 'ਏ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Closing </ref> missing for <ref> tagਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ 76 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜੰਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਢਲਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 8% ਢਹਿਣ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, 3% ਬਾਂਝ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[7] ਜੰਗਲਾਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਸਟੇਟ 2015 ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 88.93% ਜੰਗਲ ਹੈ।[8]

ਜਿਲ੍ਹੇ[ਸੋਧੋ]

ਮਿਜੋਰਮ ਵਿੱਚ ੮ ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ -

  1. Sajnani, Encyclopaedia of Tourism Resources in India, Volume 1, ISBN 81-78350173, page 241
  2. About Mizoram DIRECTORATE OF INFORMATION & PUBLIC RELATIONS, Government of Mizoram
  3. "Mizoram To Be 23rd State Of India, Tribal Customs Protected". APN News. Retrieved 20 August 2012. 
  4. Chatterjee, Suhas (1994). Making of Mizoram: Role of Laldenga. M.D. Publications. p. 1. ISBN 978-81-85880-38-9. Retrieved 28 August 2013. 
  5. Singleton, Grant; Belmain, Steve; Brown, Peter; Hardy, Bill, eds. (2010). Rodent Outbreaks: Ecology and Impacts. International Rice Research Institute. pp. 22–. ISBN 978-971-22-0257-5. Retrieved 28 August 2013. 
  6. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ppimizo
  7. HYDRO ELECTRIC POWER POLICY OF MIZORAM Government of Mizoram (2010), page 2
  8. "Total Forest and Tree Cover has Increased; Increase in Carbon Stock an Assurance to Negotiators at Cop 21: Javadekar". pib.nic.in.