ਗੁਲਮੋਹਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 'ਮਈ' ਵਿੱਚ ਖਿੜੀਅਾਂ ਗੁਲਮੋਹਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਟਹਿਣੀਅਾਂ

'ਗੁਲਮੋਹਰ' (ਡੇਲੋਨਿਕਸ ਰੇਜੀਆ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆ ਵਿਰਲੀਆ, ਪਰ ਸੋਹਣਾ ਛੱਤਰੀਨੁਮਾ ਛਤਰ ਬਣਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਲਮੋਹਰ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਕਸਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਰਸਾਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਫੁੱਲ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਤੋਂ ਕਿਰਮਚੀ ਲਾਲ ਨਰੰਗੀ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਤਗਾਲੀਅਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਲਮੋਹਰ ਨੂੰ 'ਮੈਡਗਾਸਕਰ(ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ)' ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਅਾ।

ਨਾਮ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਗਿਅਾਨਕ ਨਾਂ 'ਡੇਲੋਨਿਕਸ ਰੇਜੀਆ' ਵਾਲ਼ੇ ਗੁਲਮੋਹਰ ਨੂੰ 'ਰਾਇਲ ਪੋਸ਼ੀਅਾਨਾ' ਜਾਂ 'ਫ਼ਲੇਮ ਟ੍ਰੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ 'ਸ੍ਵਰਗ ਦਾ ਫੁੱਲ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ 'ਰਾਜ ਅਾਭਰਣ' ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇਸਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚੁਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੰਡ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਲਮੋਹਰ ਦਾ ਤਣਾ
ਗੌਰਡਨਵੇਲ, ਕ਼ਿੳੂਨਜ-ਲੈਂਡ(ਅਾਸਟ੍ਰੇਲੀਅਾ) 'ਚ ਗੁਲਮੋਹਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

'ਗੁਲਮੋਹਰ' "ਮੈਡਾਸਾਗਰ" ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੰਡੀ ਤੇ ੳੁਪ-ਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ 'ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਅਾ। ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਇਹ ਜਾਤੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ 'ਚ ਪਾਇਅਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ 'ਫਲਾਵੀਦਾ'(ਬੰਗਾਲੀ: ਰਾਧਚੁਰਾ) ਵਿੱਚ ਪੀਲ਼ੇ ਫੁੱਲ ਹਨ।[1]

'ਡਿਲੋਨਿਸ ਰਿਗਿਅਾ ਵਰ' ਜਾਂ 'ਫ਼ਲਾਵੀਦਾ' ਨਾਂ ਦੀ ਗੁਲਮੋਹਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਸਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪੀਲੇ਼ ਫੁੱਲ' ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸੈਂਟ ਕਿਟਸ ਅਤੇ ਨੇਵੀਸ ਦਾ ਕੌਮੀ ਫੁੱਲ ਵੀ ਹੈ।[2] ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਅਾਂ 'ਚ 'ਪੌਨੀਸੀਆਨਾ' ਗੀਤ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਲਮੋਹਰ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ੀਅਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਅਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਮਈ-ਫੁੱਲ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਗੁੱਲਮੋਹਰ ਜਾਂ ਗੁੱਲ ਮੁਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.[3] ਭਾਰਤ ਤੋਂ ੲਿਲਾਵਾ ਯੂਗਾਂਡਾ , ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ , ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੀਡਾ ਤੇ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਬ ਪਾੲਿਅਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਲਣ ਦੀ ਰੁੱਤ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਲਮੋਹਰ ਦੇ ਭਰੀ ਗਰਮੀਅਾ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਅਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਅਾ ਹਨ, ਪਰ ਫੁੱਲ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ੲਿਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ਰਮ ਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲ਼ੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਾੲਿਅਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗੀਕਰਨ ਜ਼ਿਅਾਦਾ ਕਰਕੇ ਪੰਛੀਅਾਂ ਦੁਅਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋੲੇ ਝਾੜ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁੱਲ ਖਿਲਣ ਦੇ ੲਿਕ ਹਫ਼ਤੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਪੇੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਲਾਲ , ਨਾਰੰਗੀ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।


ਤਸਵੀਰਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਫੁੱਲ ਦੀਅਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਦੀਅਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ


ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਫ਼ਸਲ


ਨੇੜਿਓਂ ਖਿੱਚੀ ਪੱਤਿਅਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ


ਛੇ ਦਿਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਪਿੱਛੋਂ ਫਲੀ ਵਾਲ਼ੇ ਬੀਜ
ਬਾਂਦਰ ਦੀ 'Bonnet macaque' ਨਸਲ ਦਾ ਜਾਨਵਰ ਫੁੱਲ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ


ਹਵਾਲਾ[ਸੋਧੋ]

  1. Don Burke (1 November 2005). The complete Burke's backyard: the ultimate book of fact sheets. Murdoch Books. p. 269. ISBN 978-1-74045-739-2. Retrieved 9 March 2011. 
  2. http://www.stkittsnevis.net/governed/page5.htm
  3. Cowen, D. V. (1984). Flowering Trees and Shrubs in India (Sixth ed.). ਮੁੰਬਈ: THACKER and Co. Ltd. p. 1.