ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ
ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ | |
|---|---|
 | |
| ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | |
| ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ 13 ਮਈ 1962 – 13 ਮਈ 1967 | |
| ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ (Acting) ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ (Acting) ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ |
| ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ |
| ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | |
| ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ 13 ਮਈ 1952 – 12 ਮਈ 1962 | |
| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਪਦਵੀ ਸਥਾਪਤ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਜਨਮ | 5 ਸਤੰਬਰ 1888 ਤੀਰੁੱਟਨੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ (ਹੁਣ ਭਾਰਤ) |
| ਮੌਤ | 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1975 (ਉਮਰ 86) ਚੇਨੱਈ, ਭਾਰਤ |
| ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਆਜ਼ਾਦ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | ਸਿਵਾਕਾਮੂ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ |
| ਬੱਚੇ | 5 ਲੜਕੀਆਂ 1 ਲੜਕਾ |
| ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ | Voorhees College ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ |
ਡਾਕਟਰ ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ (5 ਸਤੰਬਰ 1888–17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1975) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1952-1962) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਰੁੱਟਨੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਚੇਨਈ ਤੋਂ 64 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ (੫ ਸਤੰਬਰ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1949 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਰਹੇ। ਉਹ 1939 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ 1931 ਤੋਂ 1936 ਤੱਕ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,[1][web 1] ਉਹ 1921 ਤੋਂ 1932 ਤੱਕ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੀਂ ਚੇਅਰ ਅਤੇ 1936 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਸਪੈਲਡਿੰਗ ਚੇਅਰ ਰਹੇ।[2]
ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਝ ਲਈ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।[web 1] ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਬਚਾਅ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਅਣਜਾਣ ਪੱਛਮੀ ਆਲੋਚਨਾ" ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ,[3] ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਪਛਾਣ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।[4] ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[5]
ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1931 ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਹੁੱਡ, 1954 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਰਤਨ, ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਇਲ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਹੈਲਪਏਜ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਅਧਿਆਪਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਮਾਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।"[web 2]
ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਡਾਕਟਰ ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ 40 ਸਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਛੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ (ਪੰਜ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ) ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸੀ,[6][7] ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (ਹੁਣ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਿਰੂਵੱਲੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।[8][9][10][11][12][13] ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਲੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਵਪੱਲੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਅਤੇ ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ (ਸਥਾਨਕ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧੀਨ ਮਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਿਰੂਤਾਨੀ ਦੇ ਕੇ. ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1896 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇ ਹਰਮਨਸਬਰਗ ਇਵੈਂਜਲੀਕਲ ਲੂਥਰਨ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਵਾਲਾਜਾਪੇਟ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।[14]
ਦਰਸ਼ਨ
[ਸੋਧੋ]ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪੁਲ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਪੂਰਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਪੱਛਮੀ ਆਲੋਚਨਾ" ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ।
ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ
[ਸੋਧੋ]ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨਵ-ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਝ ਲਈ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਪੁਨਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।[15]
ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ
[ਸੋਧੋ]ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
[ਸੋਧੋ]- ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ - ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੇਖ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿੱਚ) Archived 2006-02-09 at the Wayback Machine.
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Pollock, Sheldon (2011). "Crisis in the Classics" (PDF). Social Research. 78 (1): 21–48. doi:10.1353/sor.2011.0015. S2CID 141188541. Archived (PDF) from the original on 17 April 2018. Retrieved 6 December 2018.
- ↑ The Madras Mail, Saturday, 8 February 1936, page 9
- ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedbrown153 - ↑ Flood, Gavin D. (13 July 1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge University Press. p. 249. ISBN 978-0-521-43878-0.
- ↑ Hawley, Michael. "Sarvepalli Radhakrishnan (1888—1975)". Internet Encyclopedia of Philosophy. http://www.iep.utm.edu/radhakri/.
- ↑ Jain, Rupal (10 April 2013). "How to be a Good Teacher". Pustak Mahal – via Google Books.
- ↑ "Dr. Sarvepalli Radhakrishnan (1888—1975)" (PDF). 21 July 2025.
- ↑ Subramanian, Archana (2 September 2017). "On Teachers' Day, remembering an educator of the students". The Hindu. Archived from the original on 3 September 2017. Retrieved 28 July 2018.
- ↑ India. Parliament. Rajya Sabha (1988). Dr. Sarvepalli Radhakrishnan: a commemorative volume, 1888–1988 (PDF). Prentice-Hall of India. ISBN 978-0-87692-557-7. Archived (PDF) from the original on 20 October 2017. Retrieved 31 August 2018.
- ↑ "Teachers' Day: 10 things to know about India's 'philosopher President' Sarvepalli Radhakrishnan". Hindustan Times. 5 September 2017. Archived from the original on 16 October 2019. Retrieved 28 July 2018.
- ↑ Sudarshan Agarwal (ed.). "Dr Sarvepalli Radhakrishnan A Commemorative Volume" (PDF). Rajyasabha.nic.in. Archived (PDF) from the original on 20 October 2017. Retrieved 7 July 2018.
- ↑ Subramanian, Archana (2 September 2017). "On Teachers' Day, remembering an educator". The Hindu. Archived from the original on 3 September 2017. Retrieved 29 July 2018.
- ↑ "The Great Indian Philosopher" (PDF). Internet Archive. Archived from the original (PDF) on 28 November 2016. Retrieved 7 July 2018.
- ↑ Gopal 1989, p. 11.
- ↑ Michael Hawley, Sarvepalli Radhakrishnan (1888—1975), Internet Encyclopedia of Philosophy
ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:<ref> tags exist for a group named "web", but no corresponding <references group="web"/> tag was found