ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ

ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: हनुमज्जयंती) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਚੈਤਰ (ਚੈਤਰ ਪੂਰਨਿਮਾ) ਦੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1][2] ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਵੈਸਾਖ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਨੁ ਮਹੀਨੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੈਅੰਤੀ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਨਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉੜੀਆ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ 14/15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।[3] ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਾਰਤਿਕਾ ਦੇ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4]

ਹਨੂੰਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਕਤ[5] ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੰਤਕਥਾ

[ਸੋਧੋ]
ਅੰਜਨੀ (ਅੰਜਨਾ) ਬਾਲ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ - ਕਾਂਸੀ, ਪੱਲਵ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ, ਭਾਰਤ

ਹਨੂੰਮਾਨ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ।[6][7] ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਅੰਜਨਾ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਕੇਸਰੀ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੁਮੇਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।[8] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਜਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ।[9]

ਏਕਨਾਥ ਦੀ ਭਾਵਰਥ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅੰਜਨਾ ਰੁਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੇਸ਼ਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਡਿੰਗ (ਪੈਸਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮ ਹੁਕਮ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਪਤੰਗ ਨੇ ਉਸ ਪੁਡਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਅੰਜਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਪੁਡਿੰਗ ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।[8][10]

ਪੂਜਾ

[ਸੋਧੋ]

ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਟਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਠਿਆਈਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਤਿਲਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਆਹ ( ਉੜੀ ) ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ (ਗੰਗਾ ਜਲਮ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦਮ[2] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।[7]

ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾਨ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. www.wisdomlib.org (2018-06-09). "Hanumajjayanti, Hanumajjayantī, Hanumat-jayanti, Hanūmajjayantī: 3 definitions". www.wisdomlib.org (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-11-15.
  2. 2.0 2.1 Melton, J. Gordon; Baumann, Martin (2010-09-21). Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition [6 volumes] (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-204-3.
  3. Biswas, Ramakanta. "Pana Sankranti, Odia New Year Observed Across Odisha; PM, CM Greet People". Pana Sankranti, Odia New Year Observed Across Odisha; PM, CM Greet People (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ).
  4. Lochtefeld, James G. (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Rosen Publishing Group. p. 272. ISBN 978-0-8239-2287-1.
  5. Verma, Manish (2013). Fasts and Festivals of India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Diamond Pocket Books (P) Ltd. ISBN 978-81-7182-076-4.
  6. Cole, Owen; Kanit, V. P. Hermant (2010-06-25). Hinduism - An Introduction (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). John Murray Press. ISBN 978-1-4441-3100-0.
  7. 7.0 7.1 The Illustrated Encyclopedia of Hinduism.
  8. 8.0 8.1 Encyclopaedic Dictionary of Puranas: (A-C) ; 2.(D-H) ; 3.(I-L) ; 4.(M-R) ; 5.(S-Z), pp=628-631, Swami Parmeshwaranand, Sarup & Sons, 2001, ISBN 81-7625-226-3, ISBN 978-81-7625-226-3
  9. Sri Ramakrishna Math (1985) "Hanuman Chalisa" p. 5
  10. Sri Ramakrishna Math (1985) "Hanuman Chalisa" pp. 5-6