ਸੀਤਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਸੀਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮੂਖ ਇਸਤਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮੀ (ਧਰਤੀ) ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੁਨਯਾਨਾ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਉਰਮਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਮੰਦਾਵੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਹੈ।[1] ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਸਮਰਪਣ, ਸਵੈ-ਬਲੀਦਾਨ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ, ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦੀ ਹੈ - ਇਕ ਦੁਲਹਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੈਯਵਰਾ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਲਈ ਦੂਜੇ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ "ਹਰਾਉਂਦਾ" ਹੈ। ਸਵੈਮਵਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਹ ਤਿਕੜੀ ਡੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਅੱਗ ਦੀ ਅਗਨੀ) ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜਤਾਈ।

ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ, ਮਾਇਆ ਸੀਤਾ, ਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਕ ਭਰਮ ਸੀਤਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਸੀਤਾ ਅੱਗ ਵਿਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵੇਦਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੇ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।[2] ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਆਦਮੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਤਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਵਜੋਂ ਇਕ ਬੇਰਹਿਮ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ।

ਜੈਨ ਸੰਸਕਰਣ[ਸੋਧੋ]

ਸੀਤਾ ਮਿਥਲਾਪੁਰੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਭਮੰਡਲ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਰਤਨੂਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਰਤਨੂਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਵਰਧਨ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਭਮੰਡਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ[ਸੋਧੋ]

ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੀ ਰਾਮਾਇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜਨਕ ਹਲ ਵਾਹੁ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਕ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਲ ਵਾਹੁਣਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਰਸਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਰਪੂਰਤਾ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Swami Parmeshwaranand (1 January 2001).( Encyclopaedic Dictionaries of Puranas)https://books.google.co.in/books?id=FdIkaccgneAC&pg=PA1210&redir_esc=y,Sarup & Sons. pp. 1210–1220. ISBN 978-81-7625-226-3. Retrieved 31 July 2012.
  2. https://www.thehindu.com/features/friday-review/religion/the-haughty-ravana/article5897460.ece The Hindu. 10 April 2014. ISSN 0971-751X. Retrieved 2 July 2020.,