ਕਿਰਪਾਨ
ਕਿਰਪਾਨ (ਉਚਾਰਨ: [kɪɾpaːn]) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਹਉਮੇ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਸਦਾ ਗਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭੈੜੇ ਮਨੁੱਖ ਜੁਲਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[1] ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਰਪਾਨ ਲਗਭਗ 76 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (30 ਇੰਚ) ਲੰਬੀ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਸੀ;[2] ਹਾਲਾਂਕਿ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ,[3][4] ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਰਪਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਤੋਂ 12 ਇੰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੰਜਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ", ਪਰ ਇਹ ਵਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕਧਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਤਲਵਾਰ ਰੂਪ ਸੀ)।[5] ਇਹ 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹੁਕਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪੰਜ ਲੇਖਾਂ (ਪੰਜ ਕ) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।[6][7] ਕਿਰਪਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਲਸਟਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਉਂਤਪਤੀ
[ਸੋਧੋ]ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਪਾਨ, ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ: ਕਿਰਪਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦਇਆ", "ਕਿਰਪਾ", ਜਾਂ "ਦਿਆਲਤਾ"; ਅਤੇ ਆਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਨਮਾਨ", "ਕਿਰਪਾ" ਜਾਂ "ਮਾਣ"। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕ੍ਰਿਪਾਣ (kṛpāṇa, "ਤਲਵਾਰ, ਖੰਜਰ, ਬਲੀਦਾਨ ਚਾਕੂ") ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਟੈਮ *kerp- ਤੋਂ, *(s)ker ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਕੱਟਣਾ" ਹੈ।
ਉਦੇਸ਼
[ਸੋਧੋ]ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ "ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ" ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਅਤੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ। ਭਗਤ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ "ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹਾਦਰ ... ਜੋ ਵਾਂਝਿਆਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ"।[8]
ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਵਕਰਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।[9] ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਸਟੀਲ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।[10]
ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ
[ਸੋਧੋ]ਕਿਰਪਾਨ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਮੁੱਢਲੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀ" ਹੈ।[11]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ Sikh Rehat Maryada: Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, d. Archived 9 December 2022 at the Wayback Machine.; Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. Archived 2022-12-09 at the Wayback Machine.
- ↑ "Nishan Sahib Khanda Sikh Symbols Sikh Museum History Heritage Sikhs". Sikh Museum (www.sikhmuseum.com). Archived from the original on 4 January 2023. Retrieved 2023-03-19.
In earlier times the sacred kirpan carried by Sikhs had traditionally been the full size tulwar sword. By the 20th century the kirpan carried by Sikhs had evolved from the typical 76 cm (30 inch) blade of a tulwar sword to a short blade less than 45 cm (18 inches). The change in blade length of the sacred kirpan from a sword to a knife was a difficult one for Sikhs and a direct result of onerous laws passed by the British in India. Under the Indian Arms Act (XI) of 1878, no person could carry arms except under special exemption or by virtue of a licence; the act was applied to the Sikh kirpan. At the advent of World War I, the British government fearing that the ban would affect Sikh recruitment into the British Army, thought it advisable to relax the enforcement of the provision.
- ↑ Singh, Harbans (1995). The Encyclopaedia of Sikhism (2nd ed.). Patiala Punjabi University.
- ↑ "BBC – Religions – Sikhism: The Five Ks". Archived from the original on 28 September 2017. Retrieved 8 October 2017.
- ↑ Sikh Rehat Maryada: Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, d. Archived 9 December 2022 at the Wayback Machine.; Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. Archived 2022-12-09 at the Wayback Machine.
- ↑ Singha, H.S. (2000). The encyclopedia of Sikhism. New Delhi: Hemkunt Publishers. ISBN 81-7010-301-0.
- ↑ "Mightier than the kirpan – I find it hard to justify knives being allowed in schools". The guardian. London. 9 February 2010. Archived from the original on 4 April 2017. Retrieved 12 December 2016.
- ↑ "The Sikh War Code, its Spiritual Inspiration and Impact on History". 2 August 2011. Archived from the original on 8 October 2020. Retrieved 4 October 2020.
- ↑ "Sikhism and the Sikh Kirpan Fact Sheet" (PDF). Sihk Coalition. Archived (PDF) from the original on 20 June 2023. Retrieved 3 August 2023.
- ↑ "What is the kirpan?". World Sikh Organization of Canada. Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 18 March 2015.
- ↑ Singh, Sikandar (2012). Sikh heritage : ethos & relics. Roopinder Singh, Paul Michael Taylor. New Delhi. p. 24. ISBN 978-81-291-1983-4. OCLC 828612294.
A sword by a Sikhs side, kirpan, also called bhagauti, represents the primal Divine energy. It is the protector of the oppressed and an emblem of power, dignity and man's sovereignty. Moreover, combined in him is the saintliness of the rishis of old with the sternness and strength of a knight.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
 | ਇਹ ਸਿੱਖੀ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |