ਪੀਲੂ (ਰਾਗ)
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਲਕੇ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੁਮਰੀਸ ।
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
[ਸੋਧੋ]| ਸੁਰ | ਅਰੋਹ 'ਚ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਧੈਵਤ ਵਰਜਿਤ।
ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਦੋਂਵੇਂ ਗੰਧਾਰ,ਦੋਂਵੇਂ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਦੋਂਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ। |
| ਜਾਤੀ | ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ |
| ਥਾਟ | ਕਾਫੀ |
| ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ | ਗੰਧਾਰ-ਨਿਸ਼ਾਦ |
| ਸਮਾਂ | ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ |
| ਠੇਹਿਰਾਵ ਦੇ ਸੁਰ | ਸ,ਗ,ਪ,ਨੀ-ਨੀ,ਪ,ਗ |
| ਮੁੱਖ ਅੰਗ | ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ; ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਗ ਰੇ ਸ ;ਪ ਰੇ ਸ ; ਪ ਗ ਰੇ ਸ;ਨੀ;ਸ ਗ ਰੇ ਸ |
| ਅਰੋਹ | ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ |
| ਅਵਰੋਹ | ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ,ਗ ਮ ਧ ਪ ਗ - ਰੇ ਸ |
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਖਾਸਿਅਤ-
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਈਆਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਕੀਰਣ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ, ਟੱਪਾ. ਭਜਨ ਆਦਿ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹ੍ਨ।
- ਚੰਚਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਪਦ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਪੁਰਵਾੰਗ ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਬੇਸ਼ਕ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਬੇਸ਼ਕ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੀਂ ਵੀ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਪ,ਨੀ(ਮਨ੍ਦ੍ਤਰ) ਸ ਗ ,ਗ ਰੇ ਸ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ;ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ -ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ 'ਚ ਫਿਲਮੀ ਗਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
| ਗੀਤ | ਫਿਲਮ/ਸਾਲ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ/ਗੀਤਕਾਰ | ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ |
|---|---|---|---|
| ਧੜਕਤੇ ਦਿਲ ਕਿ ਤਮੰਨਾ ਹੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਤੁਮ | ਸ਼ਮਾ/1961 | ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁੰਹਮਦ/ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ | ਸੁਰੇਯਾ |
| ਅਬ ਕੇ ਬਰਸ ਭੇਜੋ ਭੈਯਾ ਕੋ ਬਾਬੁਲ | ਬੰਦਿਨੀ/1963 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ |
| ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੇਘ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਾਯਾ ਦੇ | ਗਾਇਡ/1965 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ |
| ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਛਾਏ ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਤਰਸਾਏ | ਸੁਜਾਤਾ/1959 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ | ਗੀਤਾ ਦੱਤ |
| ਨਦਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਹਰਾਏ ਆਈ ਕੰਗਨਾ | ਅਭਿਮਾਨ/1973 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ | ਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ/1970 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਆਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਸੂਨੇ ਨਯਨ ਹਮਾਰੇ | ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ/1963 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | |
| ਆਜ ਕਿ ਰਾਤ ਬੜੀ ਸ਼ੋਖ ਬੜੀ ਨਟਖਟ ਹੈ | ਨਈ ਉਮਰ ਕਿ ਨਈ ਫਸਲ/ 1966 | ਰੋਸ਼ਨ/ਨੀਰਜ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਮੈਨੇ ਸ਼ਾਯਦ ਤੁਮਹੇਂ ਪਹਲੇ ਭੀ ਕਹੀਂ ਦੇਖਾ ਹੈ | ਬਰਸਾਤ ਕਿ ਰਾਤ/1960 | ਰੋਸ਼ਨ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਢੂਂਢੋ ਢੂੰਢੋ ਰੇ ਸਾਜਨਾ | ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਝੂਲੇ ਮੇਂ ਪਵਨ ਕੇ ਆਈਬਹਾਰ | ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ/1952 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ ਯੇ ਬਹਾਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ | ਸਾਥੀ/1968 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ | ਮੁਕੇਸ਼/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਮੋਰੇ ਸੈਂਯਾਂ ਜੀ ਉਤਰੇੰਗੇ ਪਾਰ | ਉੜਨ ਖਟੋਲਾ/1955 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੇ ਕੋਰਸ |
| ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਰੇ ਦਗਾਬਾਜ਼ ਤੋਰੀ ਬਤਿਆਂ | ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਯੀ ਕਬ ਲੋਗੇ ਖ਼ਬਰ ਮੋਰੀ ਰਾਮ | ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959 | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਦਿਨ ਸਾਰਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰੇ ਅੰਗਨਾ | ਜੰਗਲੀ/1961 | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ/ਹਸਰਤ ਜੈ ਪੁਰੀ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਸੁਰ ਨਾ ਸਜੇ ਕਿਆ ਗਾਊਂ ਮੈਂ | ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959 | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਮੰਨਾ ਡੇ |
| ਮੈਨੇ ਰੰਗ ਲੀ ਆਜ ਚੁਨਾਰਿਆ | ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ/1966 | ਮਦਨ ਮੋਹਨ/ਰਾਜਾ ਮੇਹੰਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਐ ਮੇਰੀ ਜੋਹਰੇ ਜ੍ਬੀੰ ਤੁਝੇ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ | ਵਕ਼ਤ/1965 | ਰਵੀ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ | ਮੰਨਾ ਡੇ |
| ਨਾ ਝਟਕੋ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਸੇ ਪਾਣੀ | ਸ਼ੇਹਨਾਈ/1964 | ਰਵੀ/ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਾ ਆਸਰਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ | ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ/1959 | ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ | ਮਹੇਂਦਰ ਕਪੂਰ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਤੂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਰ ਮੇਂ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਲੇ | ਚਿਤਚੋਰ/1976 | ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ/ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ | ਯੇਸੁਦਾਸ/ਹੇਮ ਲਤਾ |
ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ
[ਸੋਧੋ]ਆਰੋਹ
[ਸੋਧੋ]ਪ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
ਸ ਗ ਮ ਪ ਧ ਸੰ
ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
ਅਵਰੋਹ
[ਸੋਧੋ]ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ
ਸੰ ਨੀ ਸੰ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ
ਕੁੱਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ।
ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ
[ਸੋਧੋ]ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰਾਗ ਹੈ।
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਲਕੇ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੁਮਰੀਸ ।
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚਯ
| ਸੁਰ | ਅਰੋਹ 'ਚ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਧੈਵਤ ਵਰਜਿਤ।
ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਦੋਂਵੇਂ ਗੰਧਾਰ,ਦੋਂਵੇਂ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਦੋਂਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ। |
| ਜਾਤੀ | ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ |
| ਥਾਟ | ਕਾਫੀ |
| ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ | ਗੰਧਾਰ-ਨਿਸ਼ਾਦ |
| ਸਮਾਂ | ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ |
| ਠੇਹਿਰਾਵ ਦੇ ਸੁਰ | ਸ,ਗ,ਪ,ਨੀ-ਨੀ,ਪ,ਗ |
| ਮੁੱਖ ਅੰਗ | ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ; ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਗ ਰੇ ਸ ;ਪ ਰੇ ਸ ; ਪ ਗ ਰੇ ਸ;ਨੀ;ਸ ਗ ਰੇ ਸ |
| ਅਰੋਹ | ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ |
| ਅਵਰੋਹ | ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ,ਗ ਮ ਧ ਪ ਗ - ਰੇ ਸ |
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਖਾਸਿਅਤ-
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਈਆਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਕੀਰਣ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ, ਟੱਪਾ. ਭਜਨ ਆਦਿ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹ੍ਨ।
- ਚੰਚਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਪਦ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਪੁਰਵਾੰਗ ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਬੇਸ਼ਕ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਬੇਸ਼ਕ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੀਂ ਵੀ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਪ,ਨੀ(ਮਨ੍ਦ੍ਤਰ) ਸ ਗ ,ਗ ਰੇ ਸ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ;ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ -ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਰਾਗ ਪੀਲੂ 'ਚ ਫਿਲਮੀ ਗਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
| ਗੀਤ | ਫਿਲਮ/ਸਾਲ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ/ਗੀਤਕਾਰ | ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ |
|---|---|---|---|
| ਧੜਕਤੇ ਦਿਲ ਕਿ ਤਮੰਨਾ ਹੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਤੁਮ | ਸ਼ਮਾ/1961 | ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁੰਹਮਦ/ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ | ਸੁਰੇਯਾ |
| ਅਬ ਕੇ ਬਰਸ ਭੇਜੋ ਭੈਯਾ ਕੋ ਬਾਬੁਲ | ਬੰਦਿਨੀ/1963 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ |
| ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੇਘ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਾਯਾ ਦੇ | ਗਾਇਡ/1965 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ |
| ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਛਾਏ ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਤਰਸਾਏ | ਸੁਜਾਤਾ/1959 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ | ਗੀਤਾ ਦੱਤ |
| ਨਦਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਹਰਾਏ ਆਈ ਕੰਗਨਾ | ਅਭਿਮਾਨ/1973 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ | ਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ/1970 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਆਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਸੂਨੇ ਨਯਨ ਹਮਾਰੇ | ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ/1963 | ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | |
| ਆਜ ਕਿ ਰਾਤ ਬੜੀ ਸ਼ੋਖ ਬੜੀ ਨਟਖਟ ਹੈ | ਨਈ ਉਮਰ ਕਿ ਨਈ ਫਸਲ/ 1966 | ਰੋਸ਼ਨ/ਨੀਰਜ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਮੈਨੇ ਸ਼ਾਯਦ ਤੁਮਹੇਂ ਪਹਲੇ ਭੀ ਕਹੀਂ ਦੇਖਾ ਹੈ | ਬਰਸਾਤ ਕਿ ਰਾਤ/1960 | ਰੋਸ਼ਨ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਢੂਂਢੋ ਢੂੰਢੋ ਰੇ ਸਾਜਨਾ | ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਝੂਲੇ ਮੇਂ ਪਵਨ ਕੇ ਆਈਬਹਾਰ | ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ/1952 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ ਯੇ ਬਹਾਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ | ਸਾਥੀ/1968 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ | ਮੁਕੇਸ਼/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਮੋਰੇ ਸੈਂਯਾਂ ਜੀ ਉਤਰੇੰਗੇ ਪਾਰ | ਉੜਨ ਖਟੋਲਾ/1955 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੇ ਕੋਰਸ |
| ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਰੇ ਦਗਾਬਾਜ਼ ਤੋਰੀ ਬਤਿਆਂ | ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961 | ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਯੀ ਕਬ ਲੋਗੇ ਖ਼ਬਰ ਮੋਰੀ ਰਾਮ | ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959 | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਦਿਨ ਸਾਰਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰੇ ਅੰਗਨਾ | ਜੰਗਲੀ/1961 | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ/ਹਸਰਤ ਜੈ ਪੁਰੀ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਸੁਰ ਨਾ ਸਜੇ ਕਿਆ ਗਾਊਂ ਮੈਂ | ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959 | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | ਮੰਨਾ ਡੇ |
| ਮੈਨੇ ਰੰਗ ਲੀ ਆਜ ਚੁਨਾਰਿਆ | ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ/1966 | ਮਦਨ ਮੋਹਨ/ਰਾਜਾ ਮੇਹੰਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ | ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਐ ਮੇਰੀ ਜੋਹਰੇ ਜ੍ਬੀੰ ਤੁਝੇ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ | ਵਕ਼ਤ/1965 | ਰਵੀ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ | ਮੰਨਾ ਡੇ |
| ਨਾ ਝਟਕੋ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਸੇ ਪਾਣੀ | ਸ਼ੇਹਨਾਈ/1964 | ਰਵੀ/ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ |
| ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਾ ਆਸਰਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ | ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ/1959 | ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ | ਮਹੇਂਦਰ ਕਪੂਰ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ |
| ਤੂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਰ ਮੇਂ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਲੇ | ਚਿਤਚੋਰ/1976 | ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ/ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ | ਯੇਸੁਦਾਸ/ਹੇਮ ਲਤਾ |
;
ਆਰੋਹ
[ਸੋਧੋ]ਪ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
ਸ ਗ ਮ ਪ ਧ ਸੰ
ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
ਅਵਰੋਹ
[ਸੋਧੋ]ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ
ਸੰ ਨੀ ਸੰ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ
ਕੁੱਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ।
| Song | Movie | Composer | Singers |
|---|---|---|---|
| Dhadakate Dil Ki Tamanna | Shama (1961film) | Ghulam Mohammed (composer) | Suraiya |
| Ab Ke Baras Bhejo Bhaiya Ko Babul | Bandini (film) | S. D. Burman | Asha Bhosle |
| Allah Megh De, Pani De Chaaya De Ra Rama Megh De | Guide (film) | S. D. Burman | S. D. Burman |
| Kali Ghata Chhaye Mora Jiya Tarasaye | Sujata (1959 film) | S. D. Burman | Geeta Dutt |
| Nadiya Kinare Harayee Aayee Kangna | Abhimaan (1973 film) | S. D. Burman | Lata Mangeshkar |
| Ishq Par Zor Nahin | Ishq Par Zor Nahin | S. D. Burman | Lata Mangeshkar |
| Tere Bin Soone Nayan Hamare | Meri Surat Teri Ankhen | S. D. Burman | Lata Mangeshkar & Mohammed Rafi |
| Kahe Gumana Kare | Tansen (film) | Khemchand Prakash | K. L. Saigal |
| Prabhuji | Hospital (1943 film) | Kamal Dasgupta | Kanan Devi |
| Zindagi Khwab Hai | Jagte Raho | Anil Biswas (composer) | Mukesh (singer) |
| Aaj ki Raat Badi Shokh Badi Natkhat Hai | Nai Umar Ki Nai Fasal | Roshan (music director) | Mohammed Rafi |
| Baharon Ne Mera Chaman Loot Kar | Devar | Roshan (music director) | Mukesh (singer) |
| Maine Shayad Tumhen, Pahle Bhi Kahin Dekha Hai | Barsaat Ki Raat | Roshan (music director) | Mohammed Rafi |
| Vikal Mora Manva, Tum Bin Hai | Mamta (1966 film) | Roshan (music director) | Lata Mangeshkar |
| Apni Kaho Kuchh Meri Suno, Kya Dil Ka Lagana Bhul Gaye | Parchhain | C. Ramchandra | Lata Mangeshkar & Talat Mahmood |
| Dheere Se Aaja Ri Akhiyan Mein Nindiya Men | Albela (1951 film) | C. Ramchandra | Lata Mangeshkar |
| Naina Kahe Ko Lagaye | Joru Ka Bhai | Jaidev | Asha Bhosle |
| Chandan Ka Palna Resham Ki Dori | Shabaab (film) | Naushad | Hemant Kumar |
| Dhoondho Dhoondho Re Saajna | Gunga Jumna | Naushad | Lata Mangeshkar |
| Hai Hai Rasiya Tu Bada Bedardi | Dil Diya Dard Liya | Naushad | Asha Bhosle |
| Jhule Mein Pavan Ki Ayi Bahar | Baiju Bawra (film) | Naushad | Lata Mangeshkar & Mohammed Rafi |
| Mera Pyar Bhi Tu Hai Yeh Bahar Bhi Tu Hai | Saathi (1968 film) | Naushad | Lata Mangeshkar & Mukesh (singer) |
| More Sainya Ji Utarenge Paar Nadiya Dhire Baho | Uran Khatola (film) | Naushad | Lata Mangeshkar & Chorus |
| Na Manu Na Manu Dagabjaaz Tori Batiya Na Manu Re | Gunga Jumna | Naushad | Lata Mangeshkar |
| Pyari Dulhaniya | Mother India | Naushad | Shamshad Begum |
| Paa Laagoon Kar Jori Re | Aap Ki Sewa Mein | Datta Davjekar | Lata Mangeshkar |
| Mat Maro Shyam Pichkari | Durgesh Nandani | Hemant Kumar | Lata Mangeshkar |
| Na Jao Saiyan Chhuda Ke Baiyan | Sahib Bibi Aur Ghulam | Hemant Kumar | Geeta Dutt |
| Badi Der Bhai Kab Loge Khabar | Basant Bahar (film) | Shankar–Jaikishan | Mohammed Rafi |
| Banwari Re Jeene Ka Sahara | Ek Phool Char Kante | Shankar–Jaikishan | Lata Mangeshkar |
| Din Sara Guzara Tore Angana | Junglee (1961 film) | Shankar–Jaikishan | Lata Mangeshkar & Mohammed Rafi |
| Din Sara Guzara Tore Angana | New Delhi (1956 film) | Shankar–Jaikishan | Lata Mangeshkar |
| Sur Na Saje Kya Gaon Main | Basant Bahar (film) | Shankar–Jaikishan | Manna Dey |
| Maine Rang Li Aaj Chunariya Sajana Tore Rang Me | Dulhan Ek Raat Ki | Madan Mohan (composer) | Lata Mangeshkar |
| Jaiye Aap Kahan Jayenge | Mere Sanam | O. P. Nayyar | Asha Bhosle |
| Kabhi Aar Kabhi Paar | Aar Paar | O. P. Nayyar | Shamshad Begum |
| Kaisa Jadoo Balama Tune | 12 O'Clock (film) | O. P. Nayyar | Geeta Dutt |
| Main Soya Ankhian Meeche | Phagun (1958 film) | O. P. Nayyar | Asha Bhosle & Mohammed Rafi |
| Main Soya Ankhian Meeche | Phagun (1958 film) | O. P. Nayyar | Asha Bhosle & Mohammed Rafi |
| Ai Meri Johara Zabeen, Tujhe Maaloom Nahin | Waqt (1965 film) | Ravi (composer) | Manna Dey |
| Na Jhatko Zulf Se Pani | Shehnai (1964 film) | Ravi (composer) | Mohammed Rafi |
| More Kaanha Jo Aaye Palat Ke | Sardari Begum | Vanraj Bhatia | Arati Ankalikar-Tikekar |
| Tere Pyar Ka | Dhool Ka Phool | Datta Naik | Lata Mangeshkar & Mahendra Kapoor |
| Chura Liya Hai Tumne Jo Dil Ko | Yaadon Ki Baaraat | R. D. Burman | Mohammed Rafi & Asha Bhosle |
| Tu Jo Mere Sur Men | Chitchor | Ravindra Jain | K. J. Yesudas |
| De De Pyar De | Sharaabi | Bappi Lahiri | Kishore Kumar |
| Mainu Ishq Da Lag Gaya Rog | Dil Hai Ke Manta Nahin | Nadeem–Shravan | Anuradha Paudwal |