ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ

ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ
ਬਾਬਾ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਬਾਬਾ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਜਨਮ1847
ਮੌਤ1903
ਕਿੱਤਾ
  • ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹੰਤ" (1882-1903)
  • ਫਰੀਦਕੋਟ ਟੀਕਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ

ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Sumer Singh; 1847-1903) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਬ੍ਰਜ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਭੱਲਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵੰਸ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸਿਰਲੇਖ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤ (ਹੁਣ ਜਥੇਦਾਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ) ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1882 ਤੋਂ 1903 ਤੱਕ ਤਖ਼ਤ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤ ਰਹੇ[1] ਉਸਨੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਟੀਕਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਟੀਕਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ।

ਕੰਮ[ਸੋਧੋ]

ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਸ਼ਤਕ, ਗੁਰਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਚਾਸਿਕਾ, ਗੁਰਕੀਰਤ ਕਵਿਤਾਵਲੀ, ਗੁਰਚਰਿਤ ਦਰਪਣ, ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪੁਰਾਣ, ਮੱਕੇ ਮਦੀਨੇ ਦੀ ਗੋਸ਼ਟ, ਸੁਮੇਰ ਭੂਸ਼ਣ।

ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਵੀ, ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਰਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1881) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2000 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਡਾ. ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[2]

ਵੈਲੇਰੀ ਰਿਟਰ (2010) ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ:

"ਸੁਮੇਰਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਇਤ ਅਤੇ ਰੀਤੀ -ਅਧਾਰਿਤ ਬਿਹਾਰੀ ਸਤਸਾਈ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੁੰਡਲੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਵਿਕ ਅਲੰਕਾਰ (ਆਲਮਕਾਰ) ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।, ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋਹੇ (ਦੋਹੇ), ਅਤੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ' ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ। ਸ਼ਿਵਾਨੰਦਨ ਸਹਾਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਅਵਧੀ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਸ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।"[3]

Baba Sumer Singh Bhalla in Benares
ਬਾਬਾ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ

ਸਮਾਜਿਕ ਯੋਗਦਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਰਿਟਰ (2010) ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਿਤ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ,

"ਧਾਰਮਿਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸੁਮੇਰਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਨੈਟਵਰਕ ਚਲਾਇਆ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਮਹੰਤ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਤਰਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ।"[4]

ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਪਟਨਾ-ਕਵੀ-ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਕਵੀ, ਅਯੋਧਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ 'ਸੁਮੇਰ ਹਰੀ' ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੋਂ ਉਪਨਾਮ, ਨਾਮ-ਦੇ-ਪਲੂਮ, ਹਰਿਆਉਧ ਲਿਆ।[5]

ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਤੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮਝਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

"...ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ (ਸੁਮਰਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"[6][7]

ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਪਰ ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[8]

Baba Sumer Singh Bhalla in Benares
ਬਾਬਾ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Sri Dasam Granth: Facts Beyond Doubt (1st ed.). Malaysia: Sri Guru Granth Sahib Academy. 2021. p. 359. ISBN 9781527282773. ... Baba Sumer Singh Patna Sahib, the descendant of Guru Amar Das Ji. He served as the Head Priest of Patna Sahib from 1882-1903 CE.
  2. ISBN 81-730-587-3
  3. Valerie Ritter, ‘Networks, Patrons, and Genres for Late Braj Bhasha Poets’, In Before the Divide: Hindi and Urdu Literary Culture, 249–276. New Delhi: Orient Blackswan, 2010. Page 258
  4. Valerie Ritter, ‘Networks, Patrons, and Genres for Late Braj Bhasha Poets’, In Before the Divide: Hindi and Urdu Literary Culture, 249–276. New Delhi: Orient Blackswan, 2010. Page 260
  5. Valerie Ritter, ‘Networks, Patrons, and Genres for Late Braj Bhasha Poets’, In Before the Divide: Hindi and Urdu Literary Culture, 249–276. New Delhi: Orient Blackswan, 2010. Page 257
  6. Hariaudh 1934: 514-15
  7. Valerie Ritter, ‘Networks, Patrons, and Genres for Late Braj Bhasha Poets’, In Before the Divide: Hindi and Urdu Literary Culture, 249–276. New Delhi: Orient Blackswan, 2010. Page 261
  8. Oberoi, Harjot. 1994. The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition. Delhi: Oxford University Press. Page 377