ਬੇਦਿਲੀ

ਬੇਦਿਲੀ
ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ
ਤਣਾਅ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ
ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-10	F32.8{{{2}}}
ਰੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ (DiseasesDB)	3589
MeSH	D003863

ਬੇਦਿਲੀ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ ਇਹ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਪਗ ਪੰਜਾਹ ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਹੈ। ਫ਼ਿਕਰ, ਸ਼ਰਾਬ, ਦਿਮਾਗੀ ਕੰਮ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ, ਇਨਫਲੂਐਂਜਾ ਜਾਂ ਟਾਈਫਾਈਡ ਜਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੋਗਾਂ ਮਗਰੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਦਿ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਘਾਟੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ, ਈਰਖਾ, ਸ਼ੱਕ ਆਦਿ।

ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ

ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਉਦਾਸੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਨਿਢਾਲਤਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ, ਗ਼ਲਤ ਸੋਚ, ਮਾੜਾ ਸੋਚਣਾ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਣਾ, ਥਕਾਵਟ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਹੋਣਾ, ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਘਬਰਾਹਟ, ਕੰਬਣੀ, ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ। ਰੋਗੀ ਡੂੰਘੇ ਹਉਕੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਗਰ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਜਿਹੇ ਰੋਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ-ਭੀੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰ, ਇਕਾਂਤ ਤੋਂ ਡਰ ਆਦਿ ਲੱਛਣ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿਧਾਂਤ

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਬੇਕ ਦਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਤਿਕੋਣ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ "ਆਟੋਮੈਟਿਕ, ਸਵੈ-ਚਾਲਤ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਕਾਬੂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ" ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਮਾਡਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਆਮ ਸਹਿ-ਰੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਾਈਪਰਆਰੌਸਲ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਐਪੀਜੇਨੇਟਿਕਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਕਿ ਐਪੀਜੇਨੇਟਿਕਸ (ਵਿਰਾਸਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਐਨਏ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ) ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿਵਹਾਰਕ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੂਡ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹਨ। ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਇਓਕੈਮੀਕਲ ਮੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।