ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)
Jump to navigation Jump to search
ਗੁਰ ਨਾਨਕ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
ਹੋਰ ਨਾਂਅਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਨਾਨਕ ਪੀਰ, ਨਾਨਕ ਚਾਰੀਆ, ਨਾਨਕ ਲਾਮਾ, ਨਾਨਕ ਕਦਾਮਦਰ, ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਨਕ ਵਲੀ
ਜ਼ਾਤੀ
ਜਨਮ
ਨਾਨਕ

1469
ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਮਰਗ22 ਸਤੰਬਰ 1539(1539-09-22) (ਉਮਰ 69)
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਧਰਮਸਿੱਖੀ
ਸਪਾਉਸਮਾਤਾ ਸੁਲਖਣੀ
ਨਿਆਣੇਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ
ਮਾਪੇ
ਹੋਰ ਨਾਂਅਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਨਾਨਕ ਪੀਰ, ਨਾਨਕ ਚਾਰੀਆ, ਨਾਨਕ ਲਾਮਾ, ਨਾਨਕ ਕਦਾਮਦਰ, ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਨਕ ਵਲੀ
ਦੇ ਬਾਨੀਸਿੱਖੀ
ਸਿੱਖ ਕਾਰਜ
ਵਾਰਸਗੁਰ ਅੰਗਦ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ (29 ਨਵੰਬਰ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539) ਸਿੱਖ ਧਰਮ (ਸਿੱਖੀ) ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਦਸਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰਪੁਰਬ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੈਂਡਰ 2003 ਮਤਾਬਕ 1 ਵੈਸਾਖ ਅਤੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੈਂਡਰ ਮਤਾਬਕ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵੱਖਰੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।[1]

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਖ਼ਲਕਤ ਵਿੱਚ ਹਾਦਰ ਅਤੇ ਦਾਇਮ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਹਕ਼ੀਕਤ ਹੈ।[2] ਬਰਾਬਰਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਇਤਫ਼ਾਕ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਰੁਹਾਨੀ, ਸਮਾਜਕ, ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।[3][4][5] ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮਾਝ ਗ੍ਰੰਥ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 974 ਵਾਕ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧ-ਗੋਸਟ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀ ਹੁਰਮਤ, ਦਿੱਵਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਇਖਤਿਆਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।[6]

ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ[ਸੋਧੋ]

ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ[7] ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ), ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।[8][9] ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਸਨ।[10] ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ।[11] ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸੀ।[12][13]

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੇ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤੱਰਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।[14]

ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।[15] ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਖਾਈ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।[8] ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚਰ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੰਬਲ ਨੂੰ ਜੋੜ, ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।[16] ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,[17] ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।[18]

24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲਾ ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)[19] ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।[20][21]

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ

ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾ ਦੇ ਮਰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[8] ਸਕੌਲਰਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ।

ਸਿੱਖੀ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਸਨ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।[22][23] ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਾਹੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।[24][25][26]

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।[27]

ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਕੱਤਰ ਤੋਂ ਮਿੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਥਿਊਰੀਆਂ ਹਨ।[28] ਇਕ, ਕੋਲ ਅਤੇ ਸੰਭੀ ਦੇ ਮਤਾਬਕ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਬਨੀ ਹੈ,[29] ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਨਾਂਹ ਹੀ ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਲਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂਹ ਹੀ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਯਤਨ।[30] ਦੂਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ, ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਸਿੰਘੇ ਮਤਾਬਕ, "ਸਿੱਖੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਥਿਉਰੀ ਜਾਂ ਪੈਗੰਬਰੀ ਦੇ ਕਨਸੈਪਟ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦਾ ਕਨਸੈਪਟ ਖ਼ਾਸ ਹੈ। ਉਹ ਰੱਬ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾਂਹ ਹੀ ਕੋਈ ਪੈਗੰਬਰ। ਉਹ ਇੱਕ ਰੁਸ਼ਨਾਈ ਰੂਹ ਹੈ।"[31]

ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕ਼ਿਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ।[32] ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।[33] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਦੇ ਰਹੇ, ਮੰਡੇਰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਸਿੱਖੀ, "ਰੱਬ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਇਨਸਾਨੀ ਮਨ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਕਿਸੇ ਵਕ਼ਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ"।[28] ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਬਗ਼ੈਰ ਰਸਮ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਤੋਂ ਰੱਬ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਹੈ।[34]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਧਾਰਣਾ, ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਦੀ "ਸਵੈ / ਰੱਬ ਦੀ ਏਕਤਾਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾ", ਅਤੇ "ਪਿਆਰ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਸਿੰਗ ਵਿਚ ਇਕਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਗਭਗ ਬੇਲੋੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ" ਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰੀ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।[35] ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਸਵੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ" ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੋਚਿੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ "ਵਿਛੋੜਾ-ਮਿਸ਼ਰਣ, ਸਵੈ-ਹੋਰ, ਕਿਰਿਆ-ਅਸਮਰੱਥਾ, ਲਗਾਵ-ਨਿਰਲੇਪਤਾ," ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।"[36]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।[37] ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।[38] ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸੋਨਾਲੀ ਮਰਵਾਹਾ ਦੁਆਰਾ, "ਸੱਚਾਈ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ" ਦੇ ਇੱਕ "ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ" ਨੂੰ ਜੀਵਣਤਮਕ ਸੱਚ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ।[39]

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

  • ਵੰਡ ਛਕੋ : ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
  • ਕਿਰਤ ਕਰੋ : ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ।
  • ਨਾਮ ਜਪੋ : ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨਾਮ ਜਪਣ (ਜਾਂ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ) ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।[40]

ਪ੍ਰਭਾਵ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।[41][42][43] ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਮੱਧਯੁਗ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨਿਰਗੁਣ (ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।[44] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।[45][46] ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।[47]

ਲੂਯਿਸ ਫੇਨੇਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਭਕਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।[48] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੇਨੇਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕੈਨਨ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੂਝ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।[49]

ਯਾਤਰਾਵਾਂ (ਉਦਾਸੀਆਂ)[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿੱਬਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।[50][51][52] ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।[53] ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।[54][55]

ਹੈਗੀਗ੍ਰਾਫਿਕ (ਇੱਕ ਸੰਤ ਦੀ ਜੀਵਨੀ) ਵੇਰਵਾ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਕਾਲੇਵਰਟ ਅਤੇ ਸਨਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਢਲੇ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਹਾਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੁਚੇਤ ਬਣਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਦੇਰ ਪੜਾਅ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ (ਉਦਾਸੀਆਂ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੀਹਰਬਾਨ ਵਰਜ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।[56][57] ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਗਦਾਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਕਾਲੇਵਰਟ ਅਤੇ ਸਨੈਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੂਫੀ ਤਜ਼ਕੀਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਏ ਗਏ ਇਸਲਾਮੀ ਪੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਾਨ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ।[58][59]

1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।[60]

ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿਚ ਉਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।[61] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।[62] ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯਰੂਸ਼ਲਮ, ਮੱਕਾ, ਵੈਟੀਕਨ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਗਏ ਸਨ।[63]

ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।[64][65][66]

ਵਾਰਸ[ਸੋਧੋ]

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰ ਅੰਗਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ"। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਜ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।[67]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ. "Encyclopaedia of Sikhism". ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ. Retrieved 30 November 2012. 
  2. Hayer, Tara (1988). Economic History of Sikhs: Sikh।mpact Volume 1. Surrey, Canada: Indo-Canadian Publishers. p. 14. 
  3. ਖੁਰਾਣਾ, ਮੀਨਾ (1991). The।ndian Subcontinent in Literature for Children and Young Adults: An Annotated Bibliography of English-language Books. Greenwood Publishing Group. p. 214. ISBN 9780313254895. 
  4. ਪ੍ਰਸੂਨ, ਸ਼ਿਰਕਾਂਤ (2007). Knowing Guru Nanak. ਪੁਸਤਕ ਮਹਲ. ISBN 9788122309805. 
  5. Prasoon, Shrikant (2007). Knowing Guru Nanak. Pustak Mahal. ISBN 978-81-223-0980-5. 
  6. "ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਰਾਂ". Search Gurbani. Retrieved 1 December 2012. 
  7. ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ (2004) [1909]. The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors. ਭਾਰਤ: Low Price Publications. p. 1. ISBN 81-86142-31-2. The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D. . Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.
  8. 8.0 8.1 8.2 ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ (2004) [1909]. The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors. India: Low Price Publications. ISBN 81-86142-31-2. 
  9. ਸਿੰਘ, ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ (2006). The।llustrated History of the Sikhs. ਭਾਰਤ: Oxford University Press. pp. 12–13. ISBN 0-19-567747-1.  Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).
  10. "Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia". Sgpc.net. Retrieved 9 August 2009. 
  11. "The Bhatti's of Guru Nanak's Order". Nankana.com. Retrieved 9 August 2009. 
  12. ਸਿੰਘਾ, ਹ. ਸ. (2000). The Encyclopedia of Sikhism. ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ. p. 125. ISBN 978-81-7010-301-1. 
  13. ਮਕਲੌਡ, ਵ. ਹ. (2009). The A to Z of Sikhism. Scarecrow Press. p. 86. ISBN 978-0-8108-6828-1. 
  14. ਕੋਲ, ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ; ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ (1978). The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices. ਲੰਡਨ: Routledge & Kegan Paul. 9. ISBN 0-7100-8842-6. 
  15. "The founder of Sikhism". BBC. Retrieved 3 September 2019. 
  16. ਕਨਿੰਗਹਮ, ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ (1853). A History Of The Sikhs. ਲੰਡਨ: ਜੌਣ ਮਰੀ. pp. 37–38. 
  17. ਸਿੰਘ, ਗੁਰਨੇਕ. "ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ". Encyclopaedia of Sikhism. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ. Retrieved 18 August 2015. 
  18. ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ (1984). Life Story Of Guru Nanak. New Delhi: ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ. p. 18. ISBN 978-8170101628. 
  19. ਸਿੰਘ, ਗੁਰਨੇਕ. "ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ". Encyclopaedia of Sikhism. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ. Retrieved 18 August 2015. 
  20. Madanjit Kaur. "Udasi". Encyclopaedia of Sikhism. Punjabi University Patiala. Retrieved 17 September 2015. 
  21. "Sikh Gurus". Sikh-history.com. Archived from the original on 30 August 2007. Retrieved 11 March 2016.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  22. ਕੋਲ, ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ; ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ (1978). The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge & Kegan Paul. pp. 9–10. ISBN 0-7100-8842-6. 
  23. ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ; ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ (2010). Diversity and Unity in Federal Countries. McGill Queen University Press. p. 207. ISBN 978-0-7735-9087-8. 
  24. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ. Sikhism. Chelsea House, Philadelphia. pp. 41–50. 
  25. ਕੋਲ, ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ; ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ (1995). The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices. Sussex Academic Press. p. 200. 
  26. Teece, Geoff (2004). Sikhism:Religion in focus. Black Rabbit Books. p. 4. ISBN 978-1-58340-469-0. 
  27. ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ; ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ (2013). Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures. Routledge. pp. xviii–xix. ISBN 978-1-136-45108-9. 
  28. 28.0 28.1 ਅਰਵਿੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ (2013), Sikhism: A Guide for the Perplexed, Bloomsbury Academic, ISBN 978-1441102317, pages 131-134
  29. ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, ISBN 978-1898723134, pages 9-12
  30. ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ; ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1997). A Popular Dictionary of Sikhism: Sikh Religion and Philosophy). Taylor & Francis. p. 71. ISBN 0203986091. 
  31. ਹ.ਸ. ਸਿੰਘਾ (2009), The Encyclopedia of Sikhism, Hemkunt Press, ISBN 978-8170103011, page 104
  32. Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, ISBN 978-1848853218, pages 2-8
  33. ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, ISBN 978-1898723134, pages 52-53, 46, 95-96, 159
  34. "Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.". 
  35. Mandair, Arvind-Pal Singh (2009). Religion and the Specter of the West – Sikhism, India, Postcoloniality and the Politics of Translation. Columbia University Press. pp. 372–373. ISBN 978-0-231-14724-8. 
  36. Mandair, Arvind-Pal Singh (2009). Religion and the Specter of the West – Sikhism, India, Postcoloniality and the Politics of Translation. Columbia University Press. pp. 372–373. ISBN 978-0-231-14724-8. 
  37. Nayar, Kamal Elizabeth; Sandhu, Jaswinder Singh (2007). The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's. United States of America: State University of New York Press. p. 106. ISBN 978-0-7914-7950-6. 
  38. Kaur Singh; Nikky Guninder (30 January 2004). Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji). English: Motilal Banarsidass. p. 530. ISBN 81-208-1937-3. 
  39. Marwha, Sonali Bhatt (2006). Colors of Truth, Religion Self and Emotions. New Delhi: Concept Publishing Company. p. 205. ISBN 81-8069-268-X. 
  40. W. H. McLeod (2009). The A to Z of Sikhism. Scarecrow Press. pp. 139–140. ISBN 978-0-8108-6344-6. 
  41. David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, ISBN 978-0791420256, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"
  42. Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, ISBN 978-0199699308, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant parampara in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."
  43. Sikhism, Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",
  44. David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, ISBN 978-0791420256, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"
  45. Grewal, JS (October 1998). The Sikhs of the Punjab. United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 28 onwards. ISBN 0-521-63764-3. 
  46. Singha, HS (30 May 2009). Sikhism : A Complete Introduction. New Delhi, India: Hemkunt Press. p. 8. ISBN 978-81-7010-245-8. 
  47. Pruthi, R K (2004). Sikhism and Indian Civilization. New Delhi: Discovery Publishing House. pp. 202–203. ISBN 978-81-7141-879-4. 
  48. Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, ISBN 978-0199699308, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant parampara in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."
  49. Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, ISBN 978-0199699308, page 36, Quote: "Few Sikhs would mention these Indic texts and ideologies in the same breadth as the Sikh tradition, let alone trace elements of their tradition to this chronological and ideological point, despite the fact that the Indic mythology permeates the Sikh sacred canon, the Guru Granth Sahib and the secondary canon, the Dasam Granth (Rinehart 2011), and adds delicate nuance and substance to the sacred symbolic universe of the Sikhs of today and of their past ancestors."
  50. "Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.". 
  51. Harjinder Singh Dilgeer (2008). Sikh Twareekh. Belgium & India: The Sikh University Press. 
  52. Jagbir Johal (2011). Sikhism Today. Bloomsbury Academic. pp. 125 note 1. ISBN 978-1-84706-272-7. 
  53. Winand M. Callewaert; Rupert Snell (1994). According to Tradition: Hagiographical Writing in India. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 26–27. ISBN 978-3-447-03524-8. 
  54. Winand M. Callewaert; Rupert Snell (1994). According to Tradition: Hagiographical Writing in India. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 26–27. ISBN 978-3-447-03524-8. 
  55. David N. Lorenzen (1995). Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action. State University of New York Press. pp. 41–42, context: 37–43. ISBN 978-0-7914-2025-6. 
  56. Winand M. Callewaert; Rupert Snell (1994). According to Tradition: Hagiographical Writing in India. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 26–27. ISBN 978-3-447-03524-8. 
  57. David N. Lorenzen (1995). Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action. State University of New York Press. pp. 41–42, context: 37–43. ISBN 978-0-7914-2025-6. 
  58. Winand M. Callewaert; Rupert Snell (1994). According to Tradition: Hagiographical Writing in India. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 26–27. ISBN 978-3-447-03524-8. 
  59. WH McLeod (2007). Essays in Sikh History, Tradition and Society. Oxford University Press. pp. 42–44. ISBN 978-0-19-568274-8. 
  60. "Gurdwaras in Bangladesh". Sikhi Wiki. 
  61. V. L. Ménage (1979), The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad, The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21
  62. WH McLeod (2004). Sikhs and Sikhism. Oxford University Press. pp. 127–131. ISBN 978-0-19-566892-6. 
  63. Mahinder N. Gulati (2008). Comparative Religious And Philosophies : Anthropomorphlsm And Divinity. Atlantic Publishers. pp. 316–319. ISBN 978-81-269-0902-5. 
  64. David N. Lorenzen (1995). Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action. State University of New York Press. pp. 41–42, context: 37–43. ISBN 978-0-7914-2025-6. 
  65. Winand M. Callewaert; Rupert Snell (1994). According to Tradition: Hagiographical Writing in India. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 27–30. ISBN 978-3-447-03524-8. 
  66. Harjot Oberoi (1994). The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition. University of Chicago Press. p. 55. ISBN 978-0-226-61593-6. 
  67. "The Sikhism Home Page: Guru Nanak". Sikhs.org. Retrieved 9 August 2009. 

ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]