ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ
Balwant Gargi. Dramatist. New Delhi. 1992.jpg
ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ 1992, ਦਿੱਲੀ
ਜਨਮ: (1916-12-04)4 ਦਸੰਬਰ 1916
ਮੌਤ:22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2003(2003-04-22) (ਉਮਰ 86)
ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ:ਨਾਟਕ , ਰੇਖਾ ਚਿਤਰ,ਨਾਵਲਕਰ,
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ:ਭਾਰਤੀ
ਭਾਸ਼ਾ:ਪੰਜਾਬੀ
ਵਿਧਾ:ਨਾਟਕ
ਵਿਸ਼ਾ:ਸਮਾਜਿਕ

ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ (4 ਦਸੰਬਰ 1916 - 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2003) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਖੋਜੀ ਸੀ।


ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸਬਾ ਸ਼ਹਿਣਾ (ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ) ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਵਿਖੇ[1] ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਬੂ ਸ਼ਿਵ ਚੰਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਫ. ਸੀ.ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਕੋਲ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। [2] ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਮੰਚ ਰੰਗਮੰਚ ਲਈ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਸੀਐਟਲ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਥੇ ਹੀ 11 ਜੂਨ 1966 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕੁੜੀ ਜੀਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ।[3] ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹਦੇ ਨਾਟਕ ਮਾਸਕੋ, ਜਰਮਨੀ, ਪੋਲੈਂਡ, ਲੰਡਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ।[4]

ਗਾਰਗੀ 1937 ਤੋਂ 1941 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿਚ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਮਿਲਣੀਆਂ ਸਮੇਂ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਟ ਰਚਨਾ ਤਾਰਾ ਟੁੱਟਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਵੰਬਰ 1942 ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਚ ਛੱਪੀ ਲੇਕਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਉਸ ਦੇ 1944 ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਚਨਾਵਾਂ[5][ਸੋਧੋ]

ਨਾਟਕ[ਸੋਧੋ]

  • ਤਾਰਾ ਟੁੱਟਿਆ (1942)
  • ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ (1944)
  • ਸੈਲ ਪੱਥਰ (1949)
  • ਬਿਸਵੇਦਾਰ (1948)
  • ਕੇਸਰੋ (1952)
  • ਨਵਾਂ ਮੁੱਢ (1949)
  • ਘੁੱਗੀ (1950)
  • ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ (1956)
  • ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ (1954)
  • ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ (1968)
  • ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ (1969)
  • ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ (1970)
  • ਬਲਦੇ ਟਿੱਬੇ (1996)
  • ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ (1967)
  • ਪੱਤਣ ਦੀ ਬੇਦੀ (1975)
  • ਕੁੜੀ ਟੀਸੀ (1976)
  • ਸੌਂਕਣ (1979)
  • ਚਾਕੂ (1982)
  • ਪੈਂਟੜੇਬਾਜ਼ (1984)
  • ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1984)
  • ਅਭਿਸਾਰਕਾ
  • ਬਲਦੇ ਟਿੱਬੇ (1996)

ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ[ਸੋਧੋ]

  • ਕੁਆਰੀ ਟੀਸੀ (1945)
  • ਦੋ ਪਾਸੇ
  • ਪੱਤਣ ਦੀ ਬੇੜੀ
  • ਦਸਵੰਧ
  • ਦੁਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ
  • ਚਾਕੂ
  • ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ[ਸੋਧੋ]

  • ਮਿਰਚਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਧ
  • ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ
  • ਕਾਲਾ ਅੰਬ

ਵਾਰਤਕ[ਸੋਧੋ]

ਨਾਵਲ[ਸੋਧੋ]

ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਲੋਕ ਨਾਟਕ
  • ਰੰਗਮੰਚ

ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸੇ[ਸੋਧੋ]

ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਦੋ ਦਿਨ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ। ਕੋਈ ਮਾਸਟਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ, "ਬਾਬਾ ਜੀ ਆ ਗਏ।" ਨੀਲਾ ਬਾਣਾ ਪਾਈ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਥੇ ਖੇਡਣ ਆਇਆਂ?" ਆਖਿਆ, "ਨਹੀਂ ਜੀ! ਇਥੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ।" ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਏਂ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਬਕ ਸੁਣਾ।" ਅੱਗੋਂ ਆਖਿਆ, "ਸਬਕ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।" ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆਂ ਹੱਥ ਫੜੇ ਨੇਜੇ ਨਾਲ ਭੋਏਂ ਤੇ ਪਹਿਲੋਂ ਏਕਾ ਵਾਹਿਆ ਫੇਰ ਉਚੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲਾ ਊੜਾ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਖ ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ!" ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਸਬਕ ਏ।

ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਬਕ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਬਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ। ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਸਬਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਕੀਤਾ।

ਸਨਮਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਸਤਾ". ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ. 15 ਸਤੰਬਰ 2012.  Check date values in: |date= (help)
  2. ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ (2007). ਮੰਚ ਦਰਸ਼ਨ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ. p. 155-156. ISBN 81-7380-153-3.  More than one of |pages= and |page= specified (help); Check date values in: |access-date= (help); ਫਰੈਂਡਿਕ ਜੇਮਸਨ: ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨਵ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ
  3. "'ਨੰਗੀ ਧੁੱਪ' ਵਰਗਾ ਸੀ ਗਾਰਗੀ". ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ. 8 ਜਨਵਰੀ 2012.  Text " ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਮਗਰੋ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ" ignored (help); Unknown parameter |ਪਿਆur= ignored (help); Check date values in: |date= (help);
  4. - ਪ੍ਰਿੰ. ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ. "ਬਾਤ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ". 
  5. http://jsks.biz/Books-Buy-Online/balwant-gargi-books